Qərbi Azərbaycan kəndləri – Cızıxlar
Cızıxlar kəndi Qərbi Azərbaycanın tarixi Ağbaba mahalında, keçmiş Amasiya rayonunda yerləşən qədim Azərbaycan kəndlərindən biri olub. Kənd Ağbaba mahalının dağlıq ərazisində yerləşməsi ilə seçilib və burada tarixən Azərbaycan türkləri yaşayıb.
Qədim yurd yeri
Cızıxlar Ağbaba mahalının kəndləri sırasında adı çəkilən yaşayış məntəqələrindən olub. Kəndin əhalisinin əsas məşğuliyyət sahələri maldarlıq, qoyunçuluq və əkinçilik olub. Ağbabanın sərt iqlimi və dağlıq relyefi kənd sakinlərinin həyat tərzinə də təsir göstərib.
Kəndin yerləşdiyi Ağbaba bölgəsi tarixən Azərbaycan türklərinin sıx məskunlaşdığı ərazilərdən biri kimi tanınıb. Cızıxlar da bu tarixi yaşayış mühitinin tərkib hissəsi olub.
Cızıxların adı və tarixi
Cızıxlar toponimi ilə bağlı müxtəlif izahlar mövcuddur. Kənd adının formalaşması bölgənin qədim yer adları sistemi və burada yaşayan əhalinin tarixi ilə əlaqələndirilir. Bu baxımdan kəndin adı Ağbaba mahalının digər qədim toponimləri kimi tarixi-coğrafi əhəmiyyət daşıyır.
Cızıxlar kəndinin tarixi haqqında məlumatlar müxtəlif mənbələrdə pərakəndə şəkildə təqdim olunur. Ona görə də kəndin dəqiq yaranma tarixi və toponimin etimologiyası barədə qəti fikir söyləmək üçün ayrıca arxiv və tarixi sənədlərin müqayisəli araşdırılması vacibdir.
1988-ci il deportasiyası
1988-ci ildə Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların kütləvi deportasiyası zamanı Ağbaba mahalının kəndləri də boşaldılıb. Cızıxlar kəndinin azərbaycanlı sakinləri də doğma yurdlarını tərk etmək məcburiyyətində qalıblar.
Kəndin boşaldılması ilə burada əsrlər boyu formalaşmış Azərbaycan-türk yaşayış mühiti də dağılıb. Cızıxların adı isə Ağbaba mahalından deportasiya edilən azərbaycanlıların yaddaşında qorunub.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
