Qərbi Azərbaycan kəndləri – Nəzirəvan
Nəzirəvan, tarixi mənbələrdə Nəzərəvan və Nəzirvan adları ilə də qeyd olunan qədim Azərbaycan kəndlərindən biridir. Kənd vaxtilə İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasının ərazisində yerləşib.
Nəzirəvan uzun müddət Azərbaycan əhalisinin məskunlaşdığı yaşayış məntəqələrindən olub. Statistik məlumatlar kəndin azərbaycanlı əhalisinin XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində davamlı şəkildə artdığını göstərir. 1831-ci ildə kənddə 194 azərbaycanlı yaşadığı halda, 1914-cü ildə bu rəqəm 613 nəfərə çatıb.
1918-ci ildə baş verən hadisələr nəticəsində Nəzirəvanın azərbaycanlı sakinləri kənddən çıxarılıb və yaşayış məntəqəsi dağıdılıb. Növbəti il kənd əhalisi yenidən təqiblərlə üzləşərək doğma yurdunu tərk etməyə məcbur olub.
Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra sağ qalan sakinlərin bir hissəsi Nəzirəvana geri dönüb. 1922-ci ildə kənddə 94, 1926-cı ildə 114, 1931-ci ildə isə 152 nəfər azərbaycanlının yaşadığı qeyd olunur.
Bu dövrdə kəndin demoqrafik vəziyyəti də dəyişməyə başlayıb. 1923–1925-ci illərdə Türkiyədən erməni əhali Nəzirəvana köçürülüb. Daha sonra SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kənddə yaşayan azərbaycanlılar 1948–1953-cü illərdə Azərbaycana deportasiya ediliblər.
Beləliklə, Nəzirəvanın əsrlər boyu formalaşmış Azərbaycanlı yaşayış mühiti tamamilə dəyişib. Bu gün kənd Qərbi Azərbaycanın tarixi Azərbaycan yaşayış məntəqələrindən biri kimi xatırlanır və Nəzirəvan adı keçmiş sakinlərin yaddaşında yaşamaqda davam edir.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
