Qərbi Azərbaycan kəndləri – Canəhməd
Canəhməd Qərbi Azərbaycanın tarixi Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda yerləşən qədim Azərbaycan kəndlərindən biri olub. Kənd rayon mərkəzindən təxminən 14–15 kilometr şimal-şərqdə, Ağyoxuş aşırımının ətəyində yerləşib. Kənd Göyçə gölünün şərq sahilinə yaxın ərazidə yerləşməsi ilə də seçilib.
Sultanəli qışlağından Canəhmədə
Canəhməd kəndinin əvvəlki adı Sultanəli qışlağı olub. Mənbələrdə bu adın XVIII əsrin ortalarından 1921-ci ilin yazına qədər işlədildiyi qeyd olunur. Kəndin yerləşdiyi ərazi XVII əsrin ikinci yarısı – XVIII əsrin birinci yarısında qışlaq, ətraf dağlar isə yaylaq kimi istifadə olunub.
“Canəhməd” adının isə Canəhmədli oymağının adı ilə bağlı olduğu göstərilir. Bu oymağa mənsub ailə və nəsillərin burada məskunlaşmasından sonra Canəhməd adı kəndin əsas toponiminə çevrilib.
Qədim tarixə malik kənd
Canəhmədin tarixi yalnız XVIII–XIX əsrlərlə məhdudlaşmır. Kənddə və onun ətrafında aşkar edilmiş maddi-mədəni nümunələr yaşayış məskəninin daha qədim tarixə malik olduğunu göstərir.
Xüsusilə V–VI əsrlərə aid Canəhməd qəbirüstü kitabələri kəndin tarixi irsi baxımından diqqət çəkir. Mənbələrdə bu kitabələrin kənd ərazisində yerləşdiyi, daha sonra isə 1977-ci ildə Vardenis şəhərində yaradılmış açıq muzeyə aparıldığı qeyd olunur.
Bu abidələr Canəhmədin tarixi-mədəni irsinin mühüm nümunələrindən biri hesab olunur.
Canəhmədin əhalisi
Tarixi statistik məlumatlara görə, kənddə 1873-cü ildə 245 nəfər, 1886-cı ildə 348 nəfər, 1897-ci ildə 442 nəfər, 1908-ci ildə 422 nəfər, 1914-cü ildə isə 523 nəfər əhali yaşayıb.
Sonrakı illərdə də kənddə Azərbaycanlı əhali yaşamaqda davam edib. 1979-cu ildə kənddə 599 nəfər, 1988-ci ildə isə 1500 nəfər azərbaycanlı əhalinin yaşadığı göstərilir.
Kəndin zəngin yer adları
Canəhmədin tarixi yaddaşını yaşadan mühüm mənbələrdən biri də kənd ərazisindəki qədim toponimlərdir.
Mənbələrdə kənddə və ətrafında Qaraiman yolu, Ağyoxuşa gedən yol, Yal yolu, Sarı yol, Çoban yolu, Qafilə yolu, eləcə də İncəsunun dərəsi, Camışbatanın dərəsi, Qarabulağın dərəsi, Qara qaya, Qartal qayası kimi çoxsaylı yer adlarının olduğu qeyd edilir.
Bulaq adları arasında isə İncəsunun bulağı, Kalvayıqulu bulağı, Güllü bulaq, Xoruz bulağı, Daş bulaq, Ağsu bulağı və Nənoy bulağı kimi toponimlərə rast gəlinir.
Bu adlar kənd sakinlərinin təbiət obyektlərinə verdiyi adların və yerli coğrafi yaddaşın mühüm hissəsini təşkil edir.
Canəhmədin adı dəyişdirildi
Canəhməd toponimi XX əsrdə bir neçə dəfə dəyişdirilib. 3 iyul 1969-cu ildə kəndin adı Günəşli olaraq dəyişdirilib. 19 aprel 1991-ci ildə isə kəndə Kutakan adı verilib.
Beləliklə, əsrlər boyu işlənən Canəhməd adı rəsmi inzibati adlandırmada aradan qaldırılıb.
Canəhməd – Göyçənin tarixi kəndlərindən biri
Canəhməd kəndi qədim qəbirüstü kitabələri, tarixi toponimləri, yaylaq-qışlaq mədəniyyəti və zəngin demoqrafik keçmişi ilə Göyçə mahalının diqqətçəkən yaşayış məntəqələrindən biri olub.
Kəndin adı bu gün də Qərbi Azərbaycanın tarixi kəndləri sırasında xatırlanır. Sultanəli qışlağı, Canəhməd, Günəşli və Kutakan adları isə eyni yaşayış məntəqəsinin müxtəlif dövrlərdəki adlarını əks etdirir.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
