Qərbi Azərbaycan kəndləri – Sarıyaqub
Sarıyaqub kəndi Qərbi Azərbaycanın tarixi Göyçə mahalında, keçmiş Basarkeçər rayonunda yerləşən qədim Azərbaycan-türk yaşayış məntəqələrindən biri olub. Kənd rayon mərkəzindən təxminən 10 kilometr cənub-şərqdə, Göyçə gölünün şərqində, dəniz səviyyəsindən 2 102 metr yüksəklikdə yerləşib. Tarixi mənbələrdə kəndin adı Sarıyaqut, Siyaqut və Sarıyaqub formalarında da qeyd olunub.
Qədim yaşayış məskəni
Sarıyaqubun tarixi olduqca qədimdir. Kəndlə bağlı mənbələrdə onun haqqında ilk yazılı məlumatların XVI əsrin əvvəllərinə, Şah İsmayıl Xətainin Göyçəyə səfəri dövrünə aid olduğu bildirilir. Bununla yanaşı, kəndin yaxınlığındakı qayalıqlarda aşkar edilən kitabə və digər maddi izlərin burada daha qədim yaşayışın olduğunu göstərdiyi qeyd olunur.
XIX–XX əsrin əvvəllərinə aid statistik məlumatlar da Sarıyaqubun böyük və köklü Azərbaycan kəndlərindən biri olduğunu göstərir. 1873-cü ildə kənddə 294, 1886-cı ildə 416, 1897-ci ildə 436, 1914-cü ildə isə 675 nəfər əhali qeydə alınıb. 1988-ci ildə kənddə 1 700-dən artıq azərbaycanlının yaşadığı göstərilir.
Miskin Abdalın yurdu
Sarıyaqubun tarixində ən mühüm adlardan biri Miskin Abdaldır. Mənbələrdə onun Sarıyaqubla bağlılığı xüsusi vurğulanır. Səfəvilər dövründə görkəmli dövlət xadimi, diplomat, sufi-şair və aşıq sənətinin böyük nümayəndəsi kimi tanınan Miskin Abdalın bu kənddə torpaq mülkiyyətinin olduğu qeyd edilir.
Miskin Abdal ocağı Sarıyaqub kəndində yerləşən və bölgənin ən çox ziyarət edilən müqəddəs məkanlarından biri olub. Qərbi Azərbaycan irsi ilə bağlı kataloqda ocağın 1535-ci il tarixli olduğu və Sarıyaqub kəndində yerləşdiyi qeyd edilir.
Mənbələrə görə, Miskin Abdal Şah İsmayıl Xətainin mürşidi kimi tanınıb, Səfəvi sarayında yüksək vəzifələrdə çalışıb. Sonralar Göyçəyə qayıdaraq burada məktəb açıb və elm, irfan və sənətin inkişafına töhfə verib. Onun Sarıyaqubda açdığı məktəbin Göyçə mahalının mədəni həyatında mühüm rol oynadığı bildirilir.
Sarıyaqubun adı necə dəyişdirildi?
Sovet dövründə Basarkeçər rayonunun adı 1969-cu ildə Vardenis olaraq dəyişdirilib. Sarıyaqub kəndinin adı isə 19 aprel 1991-ci ildə Çaxkadzor olaraq dəyişdirilib. Bu dəyişiklik nəticəsində kəndin əsrlər boyu işlənən tarixi adı rəsmi inzibati xəritədən çıxarılıb.
1988-ci il deportasiyası
Sarıyaqubun Azərbaycanlı əhalisi 1988-ci ildə doğma kəndindən zorla köçürülüb. Kənddə yaşayan azərbaycanlıların deportasiyasından sonra onun tarixi demoqrafik siması dəyişib. Qərbi Azərbaycan irsi ilə bağlı məlumatlarda kənddəki bəzi tarixi məkanların və abidələrin də sonrakı dövrdə dağıdıldığı qeyd olunur. Məsələn, Bərxudar Əhməd oğlu türbəsinin 1988-ci ildən sonra dağıdıldığı və yalnız xarabalıqlarının qaldığı bildirilir.
Sarıyaqub – Göyçənin yaddaşında yaşayan kənd
Sarıyaqub yalnız coğrafi ad deyil, Göyçə mahalının tarixi, ədəbi və mənəvi yaddaşında xüsusi yeri olan qədim Azərbaycan kəndidir. Miskin Abdal irsi, kəndin qədim toponimi, yüksək dağlıq ərazidə yerləşməsi və uzun əsrlər boyu burada Azərbaycanlı əhalinin yaşaması Sarıyaqubun Qərbi Azərbaycan tarixində əhəmiyyətini artırır.
Sarıyaqubun adı dəyişdirilsə də, bu qədim yurdun tarixi yaddaşı və Azərbaycan mədəniyyətində qoyduğu iz bu gün də yaşayır.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
