Yuxu insanı daha ağıllı, sağlam və xoşbəxt edən mühüm amildir. Bəs nə qədər yuxu kifayətdir və yuxusuzluq doğrudanmı bu qədər zərərlidir?
Gündəm24.az xəbər verir ki, bu barədə “The Guardian” yazır.
Nəşr qeyd edir ki, son on ildə yuxu tez-tez məhsuldarlığı artıran “qanuni vasitə” kimi təqdim olunub. Bununla belə, gündə cəmi altı saat yatmağın gələcəkdə sağlamlıq problemlərinə səbəb olub-olmayacağı sualı açıq qalır.
Məqalədə vurğulanır ki, xroniki yuxu çatışmazlığı insan üçün olduqca zərərlidir.
Bildirilir ki, nisbətən yeni və diqqətçəkən kəşflərdən biri glimfatik sistemdir. Bu mexanizm istirahət zamanı beyindən “yanlış qatlanmış” zülalları, o cümlədən Altsheymer xəstəliyi ilə əlaqələndirilən beta-amiloidləri təmizləyir.
Oksford Universitetinin Yuxu və sirkadiya ritmləri üzrə neyrobiologiya institutunun rəhbəri, professor Rassel Fosterin sözlərinə görə, orta yaş dövründə keyfiyyətsiz yuxu yaşlılıqda demensiyanın inkişafı üçün risk faktorudur. Bunun səbəbi beynin zərərli maddələri effektiv şəkildə xaric etmək qabiliyyətinin zəifləməsidir.
Nevroloq Qay Leştsiner qeyd edib ki, yuxu çatışmazlığı təkcə koqnitiv geriləmə ilə deyil, həm də ürək-damar xəstəlikləri və insult riskinin artması ilə əlaqəlidir. Bundan əlavə, bu vəziyyət immun və tənəffüs sistemləri də daxil olmaqla bir çox fizioloji proseslərə təsir göstərir, həmçinin beynin ağrı siqnallarını emal etmə qabiliyyətini dəyişərək insanı onlara qarşı daha həssas edir.
Bununla yanaşı, məqalədə qeyd olunur ki, tövsiyə edilən yeddi-səkkiz saat yuxu hər kəs üçün mütləq norma deyil. Bu göstəricilər yarım milyon könüllünün həyatını izləyən uzunmüddətli biotibbi məlumat bazası olan Britaniya Biobankının araşdırmalarına əsaslanır.
Alimlər bu məlumatlardan genetika, həyat tərzi və ətraf mühit faktorlarının xəstəliklərin yaranmasına necə təsir etdiyini öyrənmək üçün istifadə edirlər. Lakin bu nəticələr hər kəs üçün universal qayda kimi qəbul olunmamalıdır.
“Yuxu kimi məsələdə sadəcə orta göstəricini götürüb hər kəs üçün eyni normanı tətbiq etmək olmaz”, deyə Foster vurğulayıb.
Nəşr bildirir ki, insanın kifayət qədər yatıb-yatmadığını anlamağın ən yaxşı yolu onun özünü necə hiss etdiyini müşahidə etməkdir.
Leştsinerin sözlərinə görə, bəzi insanlar eyni səviyyədə koqnitiv, psixoloji və fizioloji sağlamlığı qorumaq üçün digərlərindən daha az yuxuya ehtiyac duyur, bəziləri isə genetik olaraq daha uzun yuxuya meyllidir.
O əlavə edib ki, əgər insan gecə altı saat yatır, lakin yorğunluq hiss etmir, koqnitiv problemlər yaşamır və imkan olduqda əlavə yatmağa ehtiyac duymursa, bu onun qısa yuxuya genetik uyğunluğu ilə bağlı ola bilər.
Foster isə xəbərdarlıq edib ki, əsəbilik, apatiya və ya həddindən artıq kofeinə güvənmək yuxu çatışmazlığının mənfi siqnallarıdır.
Eyni zamanda vurğulanır ki, yuxusuzluq – yəni yatmaq istəyi olsa da, yuxuya gedə bilməmək – xroniki yuxu çatışmazlığından fərqli fizioloji vəziyyətdir.
Leştsiner izah edib ki, fərqi anlamağın ən sadə yolu belədir: yuxu çatışmazlığı olan insan gündüz yatağa uzansa, yuxuya gedər, lakin yuxusuzluqdan əziyyət çəkən şəxs bunu edə bilməz.
