Yaxın Şərqdə Yəmən böhranı ətrafında gərginliyin artması Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyi ilə yanaşı, müqəddəs məkanların qorunması məsələsini də yenidən gündəmə gətirib. Məkkəyə raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə mümkün hücumlarla bağlı narahatlıqlar fonunda Ankaranın mövqeyi xüsusi diqqət çəkir. Türkiyə müqəddəs məkanların və mülki əhalinin hədəfə alınmasını qəbuledilməz hesab etdiyini bildirir və bölgədə diplomatik səylərin gücləndirilməsini vacib sayır.
Gərginlik davam edərsə, Türkiyənin mövqeyi hansı praktiki addımlarla müşayiət oluna bilər? Ankara husilərə qarşı hərbi müdaxiləyə gedəcək, Səudiyyə Ərəbistanına təhlükəsizlik dəstəyi göstərəcək, yoxsa diplomatik kanalları genişləndirməklə kifayətlənəcək?
Mövzu ilə bağlı Türkiyənin Azərbaycandakı sabiq hərbi attaşesi, ehtiyatda olan Yücel Karauz Musavat.com-a danışıb:
“Mövcud rəsmi açıqlamalar göstərir ki, Ankara artıq məsələni yalnız diplomatik bəyanatlar səviyyəsində görmür. 16 sentyabr 2026-cı ildə Türkiyə XİN Məkkəni hədəf alan husi PUA hücumunu kəskin şəkildə pisləyib və Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünə dəstəyini açıq şəkildə təsdiqləyib”.
Karauzun fikrincə, Türkiyənin mümkün reaksiyasını birbaşa Yəmənə hərbi müdaxilə edib-etməməkdən daha geniş təhlükəsizlik pillələri sistemi kimi qiymətləndirmək lazımdır:
“Birinci və ən real mərhələ diplomatiya və çəkindirmədir. Ankara husilərə hücumların dayandırılması barədə təzyiqi artırmaqla yanaşı, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanla koordinasiyanı gücləndirə bilər. 7 avqustda imzalanmış Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi və 31 avqustda keçirilmiş ilk Strateji Siyasi və Müdafiə Komitəsi toplantısı artıq bunun institusional mexanizmini yaradıb. Üç ölkə kollektiv çəkindirmə və müdafiə imkanlarını gücləndirmək, hərbi qüvvələrin uyğunluğunu artırmaq və müdafiə sənayesi əməkdaşlığını genişləndirmək barədə razılığa gəlib”.
Yücel Karauz qeyd edib ki, sonrakı mərhələ Səudiyyə Ərəbistanına birbaşa müdafiə dəstəyinin artırılmasıdır:
“Bu, mütləq Türkiyə qoşunlarının Yəmənə göndərilməsi demək deyil. Hakan Fidanın açıqlamasına görə, Məkkə sazişi çərçivəsində yardım kəşfiyyat, logistika və sursatdan başlayaraq təhlükənin miqyasından asılı olaraq hərbi birliklərə qədər genişlənə bilər; yardımın növü Səudiyyə Ərəbistanının müraciəti və müvafiq siyasi-hərbi qərarlarla müəyyənləşdiriləcək. Buna görə hava və raket hücumundan müdafiə, radar və erkən xəbərdarlıq, PUA əleyhinə sistemlər, kəşfiyyat məlumatlarının paylaşılması və kritik obyektlərin müdafiəsi Ankara üçün daha aşağı eskalasiya riski daşıyan praktik variantlardır”.
Türkiyəli general digər istiqamət kimi Qırmızı dəniz–Bab əl-Məndəb xəttini vurğulayıb:
“Türkiyə artıq Səudiyyə Ərəbistanının təşəbbüsü ilə müzakirə olunan çoxmillətli dəniz təhlükəsizliyi mexanizminin toplantılarında iştirak edir. Türkiyə XİN-in açıqlamasına görə, Ankara Bab əl-Məndəbin təhlükəsizliyini öz iqtisadi və strateji maraqları ilə birbaşa əlaqəli hesab edir; MSB də Türkiyənin bu istiqamətdə koordinasiya prosesinə qatıldığını təsdiqləyib. Bu səbəbdən Türkiyənin Yəmən daxilində quru əməliyyatından əvvəl dəniz yollarının müdafiəsi, müşayiət, hava-dəniz müşahidəsi və çəkindirmə missiyalarına üstünlük verməsi daha mümkün görünür”.
Yücel Karauz qeyd edib ki, ən yüksək eskalasiya pilləsi isə birbaşa hərbi müdaxilədir. Onun sözlərinə görə, hzırkı rəsmi məlumatlarda Ankaranın husilərə qarşı Yəmən ərazisində hücum əməliyyatı keçirmək qərarı görünmür:
“Əksinə, Məkkə sazişinin rəsmi sənədlərində böhranların sülh yolu ilə həlli, gərginliyin azaldılması və təmkin xüsusi vurğulanır. Buna görə Türkiyənin ilkin xəttini “Husilərlə müharibəyə girmək” deyil, Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə qabiliyyətini yüksəltmək və hücumların strateji nəticəsini azaltmaq kimi oxumaq daha düzgündür”.
Bununla belə, general bildirib ki, Məkkənin və digər müqəddəs məkanların davamlı şəkildə raket və PUA hücumlarına məruz qalması vəziyyətin xarakterini dəyişə bilər:
“Belə halda məsələ yalnız Səudiyyə–husi qarşıdurması deyil, İslam dünyasının müqəddəs məkanlarının təhlükəsizliyi və Məkkə Birgə Müdafiə Sazişinin etibarlılığı məsələsinə çevrilər. Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının yaratdığı yeni mexanizmin ilk ciddi sınaqlarından biri də məhz bu ola bilər. Sazişin məqsədləri arasında kollektiv çəkindirmənin etibarlılığının artırılması açıq şəkildə göstərilir. Bu baxımdan Ankaranın mümkün xəttini “diplomatiya → kəşfiyyat və erkən xəbərdarlıq → hava/PUA müdafiəsi → Qırmızı dənizdə çoxmillətli təhlükəsizlik fəaliyyəti → zərurət yaranarsa, daha geniş hərbi dəstək” ardıcıllığında görmək olar. Yəmənə hərbi müdaxilə isə daha yüksək siyasi və hərbi risk daşıdığı üçün son variantlardan biri olar. Əsas strateji məqsəd husilərlə yeni müharibə açmaqdan çox, Məkkə və Mədinənin toxunulmazlığını təmin edən, Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsini gücləndirən və eyni zamanda İran–husi–Körfəz qarşıdurmasının regional müharibəyə çevrilməsinin qarşısını alan çəkindirici təhlükəsizlik arxitekturası yaratmaqdır. Bu, Türkiyənin həm Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanla yeni müdafiə mexanizmini işlək hala gətirməsinə, həm də regional diplomatik manevr imkanlarını qorumasına şərait yaradar”.
