Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu eramızın 79-cu ilində Vezuv vulkanının püskürməsi zamanı yanmış qədim Roma papirusunu ilk dəfə tam şəkildə oxumağa nail olub.
Gündəm24.az xəbər verir ki, bu barədə “Hot News” nəşri yazır.
Süni intellekt və qabaqcıl skan texnologiyalarının köməyi ilə alimlər kömürləşmiş papirusları onlara toxunmadan “virtual şəkildə açmağı” öyrəniblər. Bu üsul mətni artefaktlara heç bir fiziki zərər vurmadan qat-qat oxumağa imkan verir.
Tədqiqatları sürətləndirmək məqsədilə layihə təşkilatçıları kolleksiyadakı digər papiruslardan hər hansı birini ilk dəfə tam deşifrə edəcək şəxs üçün 1 milyon ABŞ dolları məbləğində mükafat elan ediblər. Layihəyə aid bütün məlumatlar, proqram kodları və modellər açıq istifadəyə verilib.
Kentukki Universitetinin kompüter elmləri professoru və layihənin həmtəsisçisi Brent Sils bildirib:
“Bir il əvvəl aramızdan kimsə yüzlərlə mətn sütunundan ibarət tam siyahını heç bir müdaxilə olmadan oxumağın mümkün olacağına inansaydı, bu, qeyri-real görünərdi. Bu gün isə bunun mümkün olduğunu göstərdik”.
Hazırda təxminən 45 papirus və fraqment skan edilib. Bununla belə, hələ də 600-dən çox açılmamış əlyazma öz növbəsini gözləyir. Üstəlik, onların tapıldığı villanın böyük hissəsi ümumiyyətlə qazılmayıb.
Yeni oxunan materiallar arasında epikürçü filosof Filodemin “Qüsurlar haqqında, I kitab” əsərinin 70 mətn sütunu, həmçinin e.ə. III–II əsrlərə aid olduğu ehtimal edilən və kolleksiyanın ən qədim papirusu sayılan sənəddən təxminən 1,5 metr uzunluğunda mətn də var.
Layihənin baş papirusşünası Federika Nikolardi bu yanaşmanın əhəmiyyətini belə izah edib:
“Papirusları fiziki şəkildə açmaq və oxumaq üçün mövcud olan ən səmərəli üsullar belə onların zədələnməsinə səbəb olurdu. Virtual açma texnologiyası sayəsində isə artıq bu nadir artefaktları qorumaqla onları oxumaq arasında seçim etməyə ehtiyac qalmır. Hər iki məqsədə eyni vaxtda nail oluruq”.
Onun sözlərinə görə, irəliləyiş son dərəcə sürətlidir. Tədqiqatçılar cəmi bir gecə ərzində bütöv bir papirusu açmağa və təxminən 140 yeni mətn sütununu əldə etməyə nail olublar.
“Doğrudan da, sanki Vezuvdan sonra hər şey məhz ötən gecə dəyişdi”, deyə Federika Nikolardi bildirib./demokrat.az
