Qərbi Azərbaycanın Qafan rayonunda, Oxçuçay və Gığı çaylarının qovuşduğu strateji nöqtədə möhtəşəm bir istehkam ucalır: Oxçu qalası!
Oxçu qalası Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qafan rayonu ərazisində, Oxçuçay və Gığı çaylarının qovuşduğu yerdə, Novruzyurd adlanan hündür təpənin üzərində yerləşən qədim müdafiə istehkamıdır. Coğrafi mövqeyi baxımından olduqca əlverişli yerdə inşa edilən qala Xustub və Gəzbel dağ zirvələrini bir-birindən ayıran mühüm keçidə nəzarət edirdi. Bu xüsusiyyət ona əsrlər boyu bölgənin ən mühüm strateji qalalarından biri statusunu qazandırmışdır.
Tarixi mənbələrə əsasən, Oxçu qalasının inşası VI–VII əsrlərə aid edilir. Qala Zəngəzurda yerləşən və “Babək qalaları” adlandırılan istehkamlardan biri kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Azərbaycan xalq qəhrəmanı Babəkin son döyüşlərindən biri də bu qala ətrafında baş vermişdir. Bu səbəbdən Oxçu qalası həm tarixi, həm də milli yaddaş baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Tarixi mənbələrə əsasən, Oxçu qalasının inşası VI–VII əsrlərə aid edilir. Qala Zəngəzurda yerləşən və “Babək qalaları” adlandırılan istehkamlardan biri kimi tanınır. Rəvayətlərə görə, Azərbaycan xalq qəhrəmanı Babəkin son döyüşlərindən biri də bu qala ətrafında baş vermişdir. Bu səbəbdən Oxçu qalası həm tarixi, həm də milli yaddaş baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qala vulkanik yonulmamış daşlardan və əhəng məhlulu ilə tikilmişdir. İki tərəfi sıldırım qayalarla qorunur, digər iki tərəfi isə ikiqat müdafiə divarları ilə möhkəmləndirilmişdir. Tədqiqatçılar qalanın ümumilikdə 26–27 bürcə malik olduğunu ehtimal edirlər. Uzun müddət bu bürclərdən 17-si salamat qalmışdır ki, bu da Oxçu qalasının möhtəşəm müdafiə sisteminə malik olduğunu göstərir.
Tarixi məlumatlara görə, Oxçu qalası uzun illər Siyuni bölgəsinin mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. XII əsrdə baş verən müharibələr zamanı qala dağıdılmış, sonrakı dövrlərdə isə yenidən bərpa edilmişdir. Buna baxmayaraq, zamanın təsiri və müxtəlif hadisələr nəticəsində qalanın böyük hissəsi dağılıb, yalnız divar qalıqları və bəzi bürclər dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.
Bu gün Oxçu qalası Qərbi Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsinin ən qiymətli abidələrindən biri hesab olunur. Onun qalıqları Zəngəzurun qədim müdafiə memarlığını, bölgənin hərbi tarixini və əsrlər boyu strateji əhəmiyyətini özündə əks etdirən mühüm tarixi yadigar kimi dəyərləndirilir.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
