Hacı Novruzəli bəy məscidi Qərbi Azərbaycanın tarixi İrəvan şəhərində yerləşən mühüm dini-memarlıq abidələrindən biri idi. Məscid XVIII əsrin ikinci yarısında Qara Seyid adlı şəxs tərəfindən inşa edilmişdir. Hacı Novruzəli isə məscidi tikdirən Qara Seyidin nəvəsi olmuşdur. Məscid yerləşdiyi Hacı Novruzəli məhəlləsinin adı ilə tanınmışdır.
Məscid İrəvanın Dəmirbulaq massivində, indiki dəmiryol vağzalı ərazisində yerləşirdi. Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, XX əsrin əvvəllərinə qədər bu məhəllədə əsasən azərbaycanlı əhali yaşayırdı. Tək minarəli olan məscid memarlıq baxımından İrəvanın diqqətəlayiq dini tikililərindən hesab edilirdi.
Uzun illər məsciddə Molla Qasım axundluq etmiş, burada dini mərasimlərlə yanaşı maarifçilik fəaliyyəti də həyata keçirilmişdir. Hacı Novruzəli bəy məscidi İrəvan müsəlmanlarının ibadət və ictimai həyatında mühüm yer tuturdu.
1918–1920-ci illərdə və sovet hakimiyyətinin ilk illərində məscid binasında Türkiyədən gəlmiş erməni qaçqınları məskunlaşdırılmışdır. Sonrakı dövrdə isə məscid dağıdılmış və günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.
Bu gün Hacı Novruzəli bəy məscidi Qərbi Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin mühüm nümunələrindən biri kimi xatırlanır. Tarixi mənbələrdə o, İrəvan şəhərinin tanınmış məscidlərindən biri kimi qeyd olunur və şəhərin memarlıq tarixində özünəməxsus yer tutur.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
