Məktəblilərin gündəlik qarşılaşdığı, lakin çox vaxt ciddi problem kimi qiymətləndirilməyən məsələlərdən biri də ağır məktəb çantalarıdır. Dərsliklər, iş dəftərləri və digər tədris ləvazimatları ilə dolu çantaları hər gün daşımaq uşaqlar üçün əlavə fiziki yük yaradır. Xüsusilə kiçik yaşlı şagirdlərin ağır çantalarla uzun müddət hərəkət etməsi bel, boyun və çiyin nahiyəsində ağrılara, eləcə də bədən duruşunun pozulmasına səbəb ola bilər. Bəs məktəb çantalarının çəkisi hansı həddə olmalıdır və bu problemin aradan qaldırılması üçün hansı addımlar atılmalıdır?
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a danışan sosioloq Nailə İsmayılova bildirib ki, məktəb uşağın dünyagörüşünün formalaşdığı, bilik və bacarıqlar qazandığı mühüm həyat mərhələsidir. Lakin təhsil prosesində şagirdlərin sağlamlığına təsir göstərən bəzi problemlər bəzən diqqətdən kənarda qalır. Onlardan biri də ağır məktəb çantalarıdır.
Sosioloqun sözlərinə görə, səhər saatlarında məktəbə tələsən uşaqların bir çoxunun öz çəkilərinə nisbətən ağır yük daşıdığı müşahidə olunur. Çantalarda dərsliklərlə yanaşı, iş dəftərləri, əlavə tədris vəsaitləri, qovluqlar, su qabları və digər ləvazimatlar da yer alır. İlk baxışdan adi məişət məsələsi təsiri bağışlayan bu problem əslində uşaqların sağlamlığı ilə birbaşa əlaqəlidir.
N.İsmayılova qeyd edib ki, ağır çantaların yaranmasının əsas səbəblərindən biri şagirdlərin hər gün çoxsaylı kitab və dəftərləri özləri ilə daşımaq məcburiyyətində qalmasıdır. Müxtəlif fənlər üzrə dərsliklərə əlavə olaraq iş dəftərlərinin və digər materialların da tələb olunması yükü daha da artırır.
Onun fikrincə, problemin digər səbəbi məktəblərdə tədris prosesinin təşkilindəki çatışmazlıqlardır. Şagirdlərin kitab və ləvazimatlarını saxlaya biləcəyi təhlükəsiz, əlçatan yerlər olmadıqda onlar bütün materialları hər gün evdən məktəbə, sonra isə yenidən evə aparmalı olurlar. Beləliklə, təhsilin təşkili ilə bağlı məsələ uşaqlar üçün əlavə fiziki yükə çevrilir.
Ekspert vurğulayıb ki, inkişaf mərhələsində olan uşaqların uzun müddət ağır çanta daşıması onların fiziki rahatlığına və hərəkət vərdişlərinə mənfi təsir göstərə bilər. Çantanın düzgün taxılmaması, yükün qeyri-bərabər paylanması və uzun məsafələrdə daşınması bel, boyun və çiyin nahiyəsində narahatlıq yarada bilər.
“Burada xüsusilə bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: uşağın güclü olması onun ağır çanta daşımasının normal olduğu anlamına gəlmir. Məktəb çantasının çəkisi şagirdin yaşına, bədən quruluşuna və fiziki imkanlarına uyğun olmalıdır. Çanta düzgün seçilməli, hər iki çiyində daşınmalı, ən ağır əşyalar isə uşağın belinə yaxın yerləşdirilməlidir.
Bununla belə, bütün məsuliyyəti uşağın və valideynin üzərinə qoymaq düzgün deyil. Çünki problem təkcə çantanın düzgün daşınması ilə həll olunmur. Əsas sual budur: uşaq niyə hər gün bu qədər yük daşımalıdır?” – deyə sosioloq bildirib.
N.İsmayılovanın qənaətinə görə, məsələyə yalnız tibbi və ya ortopedik problem kimi yanaşmaq kifayət etmir. Çantaların yüngülləşdirilməsi üçün məktəblərdə kitabların saxlanılması məqsədilə fərdi və ya ümumi dolabların yaradılması, bəzi dərs materiallarının təhsil müəssisələrində qalması və rəqəmsal resurslardan səmərəli istifadə edilməsi vacibdir.
O qeyd edib ki, dərslik gün ərzində yalnız məktəbdə istifadə olunursa, şagirdin onu hər gün evə aparıb səhər yenidən geri gətirməsi zəruri olmamalıdır. Belə hallarda kitabların məktəbdə saxlanılması daha məqsədəuyğun həll yolu sayıla bilər.
Rəqəmsal təhsil ağır çantaların həlli ola bilərmi?
Sosioloq hesab edir ki, rəqəmsallaşma da məktəb çantalarının yüngülləşdirilməsinə töhfə verə bilər. Elektron dərsliklər, rəqəmsal tədris platformaları və digər elektron materiallar şagirdlərin fiziki yükünü azaltmaq üçün əlavə imkanlar yaradır. Bununla belə, o vurğulayıb ki, rəqəmsal təhsili bütün problemləri avtomatik həll edən vasitə kimi qiymətləndirmək olmaz. Bütün uşaqların evdə eyni texniki imkanlara və internetə çıxışa malik olmaması nəzərə alınmalıdır. Buna görə də elektron resurslar ənənəvi təhsili tam əvəz edən deyil, onu tamamlayan vasitə kimi tətbiq olunmalıdır.
“Əsas məqsəd uşağın əlindəki kitabı sadəcə planşetlə əvəz etmək deyil, ümumilikdə təhsil yükünü daha ağıllı və səmərəli təşkil etməkdir”, – deyə ekspert bildirib.
Problemin həlli üçün hansı addımlar atılmalıdır?
N.İsmayılovanın sözlərinə görə, valideynlər də məktəb çantalarının ağırlığının azaldılmasında müəyyən rol oynaya bilərlər. Hər gün çantanın yoxlanılması, həmin gün lazım olmayan kitab və əşyaların çıxarılması, eləcə də çantanın düzgün taxılmasına nəzarət edilməsi vacibdir. Bəzi uşaqların məktəblə əlaqəsi olmayan əşyaları da çantada gəzdirməsi əlavə yük yarada bilər. Lakin sosioloq hesab edir ki, valideyn nəzarəti problemin yalnız müəyyən hissəsini həll edə bilər. Əgər çanta sistemli şəkildə ağırdırsa, bunun səbəbləri daha geniş şəkildə araşdırılmalı, tədrisin təşkili ilə bağlı məsələlərə də diqqət yetirilməlidir.
Ekspert problemin aradan qaldırılması üçün bir neçə istiqamətdə tədbirlər görülməsini təklif edir. İlk növbədə, məktəblərdə şagirdlərin kitab və digər ləvazimatlarını saxlaya biləcəyi fərdi və ya ümumi dolabların yaradılması məsələsinə baxılmalıdır. İkinci olaraq, şagirdlərin gündəlik daşıdıqları çantaların çəkisi mütəmadi ölçülməli və müxtəlif yaş qrupları üzrə vəziyyət qiymətləndirilməlidir. Bu, problemin miqyasını müəyyənləşdirməyə və uyğun tədbirlər görməyə imkan verər. Üçüncü istiqamət dərs cədvəllərinin optimallaşdırılmasıdır. Eyni gündə çoxsaylı ağır dərsliklərin tələb olunması şagirdlərin çantalarına düşən yükü artırırsa, cədvəllərin hazırlanması zamanı bu amil də nəzərə alınmalıdır. Bundan əlavə, dərslik siyasətinə yenidən baxılması və tədris materiallarının daha yığcam, funksional və müasir formatda hazırlanması da problemin həllinə kömək edə bilər.
Sosioloq vurğulayıb ki, uşaqların məktəbə gedərkən ağır çantalar səbəbindən narahatlıq keçirməsinə, gün ərzində bel və çiyin ağrılarından şikayət etməsinə adi hal kimi yanaşmaq olmaz:
“Uşağın sağlamlığı təhsilin keyfiyyətindən ayrı məsələ deyil. Əksinə, sağlam uşaq daha rahat öyrənir, diqqətini dərslərə daha yaxşı cəmləyir və məktəb həyatına daha müsbət münasibət bəsləyir. Buna görə də məktəb çantalarının ağırlığına münasibətimizi dəyişməliyik.
Söhbət sadəcə bir neçə kiloqramdan getmir. Söhbət uşağın hər gün məktəbə gedərkən üzərinə götürdüyü fiziki yükdən gedir. Bəzən böyük problemlərin həlli sadə bir sualdan başlayır: bu yükü uşağın çiyinlərindən necə götürə bilərik? Bu suala cavab axtarmaq təkcə valideynlərin deyil, məktəblərin, təhsil idarəçilərinin və bütövlükdə cəmiyyətin məsuliyyətidir”, – deyə N.İsmayılova fikirlərini yekunlaşdırıb.
