Qərbi Azərbaycanın tarixi yaşayış məntəqələrindən biri olan Axura kəndi tarixi Dərələyəz bölgəsində, Böyük Ağrı dağının yamacında yerləşib. Qədim yaşayış məntəqəsi haqqında məlumatlara müxtəlif tarixi və toponimik mənbələrdə rast gəlinir. Kəndin adı sonrakı dövrlərdə Akori, Akuri və Arquri formalarında da qeyd olunub.
Axura toponiminin tarixi ilə bağlı müxtəlif araşdırmalar mövcuddur. Bəzi tədqiqatlarda kəndin adı Urartu dövrünə aid Akuriayni adı ilə əlaqələndirilir. Digər mənbələrdə isə Böyük Ağrı dağının şimal yamacında yerləşən Akori kəndinin adına rast gəlinir. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında bu adın Arquri formasında işlədildiyi bildirilir. XVII əsrin əvvəllərinə aid mənbələrdə də Arquri adına rast gəlindiyi qeyd olunur. Bununla belə, bu ad formalarının eyni yaşayış məntəqəsini ifadə etməsi və toponimin dəqiq mənşəyi ayrıca tarixi-linqvistik araşdırma tələb edir.

Axura kəndinin tarixində ən mühüm hadisələrdən biri 1840-cı il iyunun 20-də baş vermiş güclü zəlzələ olub. Böyük Ağrı dağının ətəyində yerləşən kənd zəlzələ nəticəsində dağılıb. Sağ qalan sakinlər yaşayış yerlərini tərk edərək başqa əraziyə köçüblər. Onlar indiki Şərur rayonunun ərazisində Yeni Axura kəndinin əsasını qoyublar. Sonralar kəndin adındakı “Yeni” sözü ixtisar olunaraq yaşayış məntəqəsi Axura adlandırılıb.
Axura adı yalnız yaşayış məntəqəsinin deyil, həm də bölgədəki coğrafi obyektlərin adlarında qorunub. Şərur ərazisindən keçən Axura çayı öz adını qədim toponimdən alır. Mənbələrdə çayın başlanğıcının Keçəltəpə dağı ilə əlaqəli olduğu göstərilir. Naxçıvanın başqa ərazilərində və Qusar rayonunda da Axurçay adlı hidronimlərin mövcudluğu bu adın coğrafi yayılmasına diqqət çəkir. Lakin eyni və ya oxşar adların olması onların mütləq eyni mənşədən gəldiyini sübut etmir.
Beləliklə, 1840-cı il zəlzələsi nəticəsində dağılan qədim Axura kəndinin adı sonradan salınan Yeni Axura vasitəsilə yaşamağa davam edib. Böyük Ağrı dağının ətəyindəki qədim yaşayış məntəqəsinin tarixi, müxtəlif mənbələrdə qorunan ad formaları və sakinlərinin köç yaddaşı Qərbi Azərbaycanın tarixi-coğrafi irsinin bir parçasıdır.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov














