Dünya bazarında “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin qiymətində növbəti azalmanın qeydə alınması və bir barelin qiymətinin təxminən 100 dollara qədər düşməsi, ölkə daxilində ümumi iqtisadi sabitlik və fərqli əmtəə qrupları üzrə qiymət siyasəti ilə bağlı müəyyən sualların yaranmasına yol açıb.
Enerji daşıyıcılarının qiymətindəki bu qısamüddətli tərəddüdlər fonunda əhali arasında bahalaşma dalğasının başlayacağı, daxili bazarda həm yanacaq, həm də digər gündəlik tələbat mallarının qiymətlərinin arta biləcəyi barədə narahatlıqlar müzakirə olunur. Lakin neft bazarındakı cari konyunkturaya, dövlət büdcəsinin parametrlərinə və idxal-ixrac balansına nəzər saldıqda, qlobal qiymət dəyişikliyinin daxili bazardakı müəyyən məhsullara dolayı təsirlərini və reallıqları düzgün qruplaşdırmaq lazımdır.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan iqtisadçı ekspert Əli Cabbarov qeyd edib ki, dünya bazarında “Azeri Light” neftinin qiymətindəki son azalmalar fonunda ölkədə kütləvi bahalaşmanın baş verəcəyini proqnozlaşdırmaq üçün heç bir ciddi makroiqtisadi əsas yoxdur: “Azərbaycan neftinin qiyməti müəyyən qədər ucuzlaşaraq 100 dollar həddinə düşsə də, bu rəqəm bizim cari il üçün dövlət büdcəsində nəzərdə tutduğumuz 65 dollarlıq baza qiymətindən hələ də kifayət qədər yüksəkdir. Yəni büdcə gəlirlərinin formalaşması və valyuta daxilolmaları baxımından dövlət hər hansı bir kəsirlə və ya risklə üz-üzə deyil. Bu səbəbdən neftin cüzi ucuzlaşmasının manatın məzənnəsinə təzyiq yaradacağını və bu zəmində ölkə daxilində süni bir bahalaşmaya yol açacağını düşünmək tamamilə yanlışdır. Azərbaycan iqtisadiyyatı, xüsusən də onun maliyyə sütunları bu növ dalğalanmaları tam sığortalamaq gücündədir”.
Onun sözlərinə görə, Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunun yenidən qurulması nəticəsində artıq Azərbaycanın özündə də “Avro-5” standartlarına uyğun “Aİ-95” (Premium) markalı benzinin yerli istehsalına başlanılması bu sahədə xarici asılılığı azaldıb və daxili bazarı qoruyan mühüm amilə çevrilib:
“Əvvəlki illərdən fərqli olaraq, hazırda ölkəmizdə ‘Aİ-95’ markalı benzin daxili istehsal hesabına təmin edilir. Dünya bazarında xam neftin qiymətinin aşağı düşməsi daxili yanacaq bazarında hər hansı bir qiymət artımına səbəb ola bilməz. Əksinə, ‘Aİ-92’ və dizel yanacağının qiyməti rəsmən Tarif Şurası tərəfindən tənzimləndiyi üçün sabit qalır, yerli istehsal olan ‘Aİ-95’ isə qlobal xam neft qiymətlərinin enməsi fonunda bahalaşa bilməz. Bu səbəbdən sürücülərimizin yanacaq bahalaşması ilə bağlı narahatlıqları tamamilə əsassızdır və mövcud qiymət dəyişikliyi ölkənin daxili yanacaq təchizatına heç bir mənfi təsir göstərməyəcək”.
Ekspert vurğulayıb ki, tək yanacaq sahəsi deyil, əhalini maraqlandıran digər istehlak məhsullarının qiymətlərində də birbaşa neft amilinə görə hər hansı artım gözlənilmir, lakin bəzi idxal yönümlü qruplarda qlobal inflyasiya təsirləri fərqli dinamika nümayiş etdirə bilər: “Vətəndaşları ən çox maraqlandıran məsələ ərzaq malları, geyim və məişət texnikasının bahalaşıb-bahalaşmayacağıdır.
Neftin ucuzlaşması bizim daxili istehsalımız olan kənd təsərrüfatı və ilkin tələbat məhsullarında qiymət artımı yaratmır. Çünki daxili bazarda logistika və istehsal xərclərinin əsasını təşkil edən dizel və elektrik enerjisinin qiyməti sabitdir. Qiymət dəyişikliyi yalnız xaricdən gətirilən, yəni idxal olunan bəzi sənaye mallarında, elektronika məhsullarında və kimyəvi tərkibli qablaşdırma materiallarında qlobal tədarük zəncirindəki fraxt (daşıma) xərclərinin dəyişməsi fonunda cüzi tərəddüdlərlə müşahidə oluna bilər. Amma ümumilikdə, ‘qara qızıl’ın 100 dollar ətrafında qərarlaşması fonunda ölkədə nə ərzaq məhsullarında, nə də digər strateji mallarda kütləvi və süni bir bahalaşma dalğası gözlənilmir. Dövlətin nəzarət və tənzimləmə mexanizmləri daxili bazarın sabitliyini tam qoruyur”.
