Aşağı Qarabağlar – Vedibasar mahalının qədim Azərbaycan kəndi
Aşağı Qarabağlar Qərbi Azərbaycanın Vedibasar mahalında, keçmiş Vedi (indiki Ararat) rayonu ərazisində, Vedi çayının sağ sahilində yerləşən qədim Azərbaycan kəndlərindən biridir. Tarixi mənbələrdə kəndin adı 1590-cı il “İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri”ndə Aşağı Qarabağ, 1728-ci il “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri”ndə isə Kiçik Qarabağ kimi qeyd olunmuşdur.
Aşağı Qarabağlar əsrlər boyu azərbaycanlıların yaşadığı yaşayış məntəqələrindən biri olmuşdur. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində kənddə əhali əsasən əkinçilik, maldarlıq və bağçılıqla məşğul olurdu. Kənd Vedi çayının yaxınlığında yerləşdiyindən əlverişli təbii şəraitə malik idi.
1826–1829-cu illər Rusiya–İran və Rusiya–Osmanlı müharibələri zamanı kənd ciddi dağıntılara məruz qalmış, bir müddət xaraba qalsa da, sonradan yenidən məskunlaşmışdır. Tarixi statistik məlumatlara görə, XX əsrin əvvəllərində kənddə iki mindən çox azərbaycanlı yaşayırdı.
1918–1920-ci illərdə bölgədə baş verən hadisələr nəticəsində kəndin azərbaycanlı əhalisi qırğınlara və məcburi köçkünlüyə məruz qalmışdır. Sonrakı dövrlərdə kəndin etnik tərkibi dəyişmişdir. Buna baxmayaraq, Aşağı Qarabağlar Vedibasar mahalının qədim Azərbaycan yaşayış məntəqələrindən biri kimi tarixi mənbələrdə öz yerini qoruyub saxlayır.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
