İlli Qarakilsə kəndi Qars vilayətinin Qars qəzasında, indiki Ermənistan Respublikasının Amasiya rayonunda yerləşir. Kənd Şirak dağlarının şimal tərəfində, Elli dərə adlanan dərədə salınmışdır.
Erməni mənbələrində və rəsmi sənədlərdə kəndin adı İlli Qarakilsə və Qarakilsə İlli formalarında qeyd olunmuşdur.
Toponim qədim türk dilində “el” sözünün sinonimi kimi işlənən “il” sözü ilə “Qarakilsə” toponiminin birləşməsindən yaranmışdır. “İl” sözünə artırılan “-li” şəkilçisi ilə bağlı adın mənşəyi “bəyə tabe olan el, ərazi” anlayışı ilə izah edilir.
Tarixi məlumatlara görə, kənddə XIX əsrin 1830-cu illərinədək azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828–1830-cu illərdə azərbaycanlıların kənddən qovulduğu, İran və Osmanlı imperiyası ərazilərindən köçürülən ermənilərin burada yerləşdirildiyi bildirilir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25 yanvar 1978-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Hoğmik qoyulmuşdur.
İlli kəndi Qərbi Azərbaycanın tarixi-coğrafi yaddaşında öz adı ilə yaşayan yaşayış məntəqələrindən biridir. Onun tarixini araşdırmaq, toponimini öyrənmək və keçmişinə dair məlumatları sənədlərlə qorumaq vacibdir.
Çünki bir kəndin adı bəzən bütöv bir elin yaddaşını yaşadır. İlli də tarixini öyrənməyə, xatirələrini toplamağa və adını gələcək nəsillərə çatdırmağa dəyər olan bir yurddur.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
