Rusiyanın Avropa və NATO ölkələrini dolayısı mesajlar üzərindən təhdid etməsi hərbi-siyasi qarşıdurmanın artıq təhlükəli miqyas aldığını göstərir… Bu baxımdan, əksər Avropa ölkələrinin Rusiyanın ehtimal olunan hərbi zərbələrinə hazırlaşmağa başlaması da qətiyyən təsadüfi deyil…
Yaxın Şərq savaşı ABŞ üçün yalnız neqativ maliyyə və siyasi nəticələr doğurmayıb. Belə ki, Ağ Evdə ABŞ-ın strateji silah ehtiyatlarında tükənmə təhlükəsi ilə bağlı da ciddi narahatlıqlar mövcuddur. Bir müddət öncə hətta “The New York Times” da iddia etmişdi ki, Yaxın Şərq savaşı nəticəsində ABŞ-ın müəyyən strateji silah sistemlərinin ehtiyatları əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Və ona görə də, Ağ Ev Avropa və Asiya ölkələri üçün nəzərdə tutulan bəzi hərbi tədarükləri başqa istiqamətlərə yönəltməli olub.
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu vəziyyət ABŞ-ın qlobal hərbi strategiyası baxımından, olduqca ciddi problemlər də yarada bilər. Çünki hazırda Ağ Ev eyni vaxtda bir neçə potensial hərbi qarşıdurma istiqamətini nəzərə almağa məcburdur. Belə ki, Avropada Rusiya, Hind-Sakit okean regionunda Çin və Yaxın Şərqdə isə İranla qarşıdurma vəziyyəti mövcuddur. Əgər, ABŞ-ın strateji silah ehtiyatları uzunmüddətli münaqişələri təmin etmək üçün kifayət deyilsə, bu, qlobal rəqiblərin Ağ Evin hərbi imkanlarını yenidən qiymətləndirməsinə səbəb ola bilər.
Maraqlıdır ki, “The New York Times”ın istinad etdiyi yüksək vəzifəli ABŞ rəsmilərinin fikrincə, mövcud vəziyyət xüsusilə narahatedicidir. Çünki strateji silah ehtiyatlarının azalması yalnız ABŞ-ın öz hərbi imkanlarına deyil, həm də onun hərbi müttəfiqlərinə göstərdiyi təhlükəsizlik təminatlarına da neqativ təsir edə bilər. Üstəlik, Avropa və Asiya ölkələri üçün nəzərdə tutulan silahların başqa istiqamətlərə yönəldilməsi isə ABŞ-ın bütün regionlarda eyni anda güc nümayiş etdirmək imkanlarını məhdudlaşdırır.
Təbii ki, belə bir situasiyada Rusiya və Çinin qlobal hərbi-strateji hesablamaları da ciddi şəkildə dəyişə bilər. Əgər, Rusiya və Çin ABŞ-ın uzunmüddətli müharibə aparmaq qabiliyyətinin zəiflədiyi qənaətinə gəlsələr, onların strateji risklərə münasibətinin sərtləşə biləcəyi də qətiyyən istisna deyil. Ona görə də, burada əsas məsələ daha çox, ABŞ-ın mümkün hərbi qarşıdurmada nə qədər müddət ərzində yüksək intensivlikli müharibə apara biləcəyi ilə bağlıdır.
Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, ABŞ prezidenti Donald Tramp isə Rusiya ilə bağlı daha sakitləşdirici mövqe nümayiş etdirir. Ağ Ev sahibi, prezident Vladimir Putinlə apardığı danışıqlara istinad edərək, Rusiyanın NATO ölkələrinə hücum etmək niyyətində olmadığını bildirib. Və onun dediyinə görə, prezident Vladimir Putinlə bu barədə “yaxşı söhbətləri” olub, bu səbəbdən də Rusiyanin NATO ərazisinə hücum etməyəcəyinə əmindir.
Bununla belə, Ağ Evin siyasi mesajları ilə ABŞ-ın hərbi planlaşdırması arasındakı ciddi fərqlər də qətiyyən diqqətdən yayınmır. Hər halda, prezident Donald Trampın siyasi-diplomatik optimizmi NATO daxilində təhlükəsizlik narahatlıqlarını avtomatik şəkildə aradan qaldırmır. Əksinə, ABŞ-ın silah ehtiyatlarının azalması barədə məlumatlar Avropa məkanında “Ağ Ev eyni vaxtda bütün cəbhələr üzrə öz müttəfiqlərini müdafiə edə bilərmi” sualını indi daha da aktuallaşdırır.
Məsələ ondadır ki, Rusiya Avropadakı təhlükəsizlik vəziyyətini tamamilə fərqli prizmadan təqdim edir. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Ukraynadakı müharibənin başa çatdırılmasının zəruriliyindən danışarkən, Avropa məkanında “nasizmin” yenidən gücləndiyini iddia edib. Sergey Lavrovun dediyinə görə, Rusiya müharibəni elə nəticələndirmək niyyətindədir ki, Avropada bu ideologiya üçün qətiyyən yer qalmasın.
Təbii ki, Rusiya xarici işlər nazirinin bu bəyanatı Kremlin Ukrayna müharibəsini hansı çərçivədən dəyərləndirdiyini növbəti dəfə qabarıq şəkildə göstərir. Yəni, Kreml bu hərbi münaqişəyə yalnız sadəcə, Rusiya-Ukrayna savaşı kimi yanaşmır. Əksinə, Kreml bu müharibəni həm də daha geniş şəkildə Rusiya ilə Qərb arasında siyasi-ideoloji və hərbi təhlükəsizlik qarşıdurması kimi təqdim edir. Bu baxımdan, müharibənin siyasi hədəfləri də yalnız Ukrayna ərazilərinin işğalı ilə məhdudlaşdırılmır. Və Kremlin bəzi dolayısı təhdidləri Avropanın gələcək təhlükəsizlik arxitekturası ilə bağlı problemi daha da ön plana çıxarır.
Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun digər açıqlaması isə Arktikadakı hərbi-siyasi qarşıdurmanın sürətlə böyüyən risklərini də göstərir. Belə ki, Sergey Lavrov NATO ölkələrinin Arktikadakı hərbi fəaliyyətini Rusiyanın təhlükəsizliyi üçün birbaşa təhdid adlandırıb. Onun fikrincə, Şimal qütbündə hərbi aktivliyin artması insidentlər və nəzarətdən çıxa biləcək silahlı qarşıdurma riskini ciddi şəkildə yüksəldir.
Təbii ki, Rusiya tərəfindən Arktikanın xüsusi əhəmiyyətinin xüsusi olaraq, qabardılması qətiyyən təsadüfi deyil. Çünki bu önəmli region Rusiya, ABŞ, Kanada və NATO-nun digər üzvləri arasında hərbi-strateji rəqabətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilməyə başlayıb. Və bu səbəbdən də, NATO ölkələrinin Arktikada hərbi infrastrukturu gücləndirməsi, Rusiya tərəfindən yalnız regional deyil, həm də strateji təhlükə kimi qiymətləndirilir.
Göründüyü kimi, ABŞ hərbi arsenalının azalması ilə bağlı müzakirələr, Ağ Ev sahibi Donald Trampın prezident Vladimir Putinlə bağlı nikbin açıqlamaları və Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun NATO-nun Avropadakı və Arktikadakı hərbi fəaliyyətinə dair sərt xəbərdarlıqları, əslində, eyni qarşıdurma prosesinin sadəcə, müxtəlif istiqamətləridir. Üstəlik, Rusiyanın Avropa və NATO ölkələrini dolayısı mesajlar üzərindən təhdid etməsi isə bu qarşıdurmanın artıq təhlükəli miqyas aldığını göstərir. Və bu baxımdan, əksər Avropa ölkələrinin Rusiyanın ehtimal olunan hərbi zərbələrinə hazırlaşmağa başlaması da qətiyyən təsadüfi deyil.
Elçin XALİDBƏYLİ,
Siyasi ekspert,
“Yeni Müsavat” Media Qrupu
