Cənubi Qafqazda nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması ilə bağlı müzakirələr fonunda TRIPP (və ya “Tramp marşrutu”) layihəsi yenidən diqqət mərkəzinə çevrilib. Azərbaycan və Ermənistan arasında dəmir yolu əlaqəsinin bərpasını nəzərdə tutan bu təşəbbüs həm iqtisadi inteqrasiya, həm də regional sabitlik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin layihənin icrası geosiyasi proseslər, texniki hazırlıq və tərəflər arasında siyasi razılaşmalar kimi bir sıra amillərdən asılı olaraq dəyişkən xarakter daşıyır.
Bəs TRIPP layihəsi çərçivəsində dəmir yolu əlaqəsinin açılması nə vaxt reallaşa bilər və bu proses hansı əsas mərhələlərdən asılıdır?
Bu barədə KONKRET.az-a açıqlama verən politoloq Taleh Əliyev bildirib ki, 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda tərəflər arasında əldə olunan sülh razılaşmasından sonra TRIPP layihəsinin icrası aktiv mərhələyə daxil olub.
“ABŞ və Ermənistan arasında layihənin tikintisi və idarə olunması üçün xüsusi şirkətin yaradılması məsələsi gündəmə gəlib və bu şirkətdə səhmlərin 76 faizi ABŞ, 24 faizi isə Ermənistan tərəfinə məxsusdur.
ABŞ investorlarının Ermənistana səfərləri çərçivəsində dəmir yolu, avtomobil yolu və digər kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi ilə bağlı genişmiqyaslı işlərə start verilib”.
Eyni zamanda, Azərbaycan tərəfinin bu istiqamətdə daha sürətli irəlilədiyini vurğulayan Taleh Əliyev xatırladıb ki, Prezident İlham Əliyev də öz açıqlamalarında ölkə ərazisində dəmir yolu və avtomobil yolu infrastrukturunun böyük ölçüdə tamamlanmaq üzrə olduğunu bildirib.
“İlkin mərhələdə Ermənistan ərazisində tikinti işlərinin 2028-ci ilə qədər başa çatdırılması planlaşdırılsa da, regionda baş verən geosiyasi proseslər layihənin tempinə təsir göstərir. Xüsusilə, fevralın 28-də ABŞ və İsrail ilə İran arasında başlayan hərbi gərginlikdən sonra Ermənistanda layihə üzrə işlərdə müəyyən ləngimə müşahidə olunur.
Təbii ki, tikintinin sürəti və ümumilikdə layihənin taleyi müəyyən mənada regiondakı vəziyyətdən, xüsusilə də İran ətrafında baş verən proseslərdən asılı olacaq. Buna baxmayaraq, bu yolun yaxın gələcəkdə istismara verilməsi qaçılmazdır”, – deyə o, əlavə edib.
Politoloq layihənin sürətlənməsinə təsir edə biləcək digər mühüm amil kimi Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkilərini də qeyd edib.
“İyun ayında baş tutacaq seçkilərdən sonra mövcud hakimiyyətin yenidən formalaşması layihənin icrasına əlavə təkan verə bilər.
Bundan əlavə, artıq Azərbaycan üzərindən Ermənistana tranzit yüklərin daşınmasına icazə verilməsi və Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana satışı kimi addımların atılması iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir. Bu isə öz növbəsində TRIPP dəhlizinin reallaşmasını daha da aktuallaşdırır”.
Nəticə etibarilə, layihənin 2028-ci ilə qədər tamamlanması ilkin plan kimi qalsa da, həm sürətlənmə, həm də ləngimə ssenariləri istisna edilmir. TRIPP dəhlizinin tam istismara verilməsi isə əsasən siyasi sabitlik, regional təhlükəsizlik və texniki hazırlıq səviyyəsindən asılı olacaq.
