Moskvada Zəngəzura alternativ “Putin yolu” müzakirələri
Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyaları uğrunda geosiyasi rəqabət yeni mərhələyə keçir. Moskva–Tiflis–İrəvan arasında Abxaziya üzərindən nəqliyyat əlaqəsinin bərpasını nəzərdə tutan “Putin yolu” təşəbbüsü yenidən gündəmə gətirilib. Layihə Rusiyanın regionda nəqliyyat və logistika imkanlarını genişləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilir.
Gündəm24.az “Svobodnaya Pressa”ya istinadən xəbər verir ki, Rusiya, Gürcüstan və Ermənistan arasında Qara dəniz sahili boyunca dəmir yolu və avtomobil əlaqələrinin bərpasına həsr olunmuş beynəlxalq konfrans keçirilib.
Maraqlıdır ki, “Putin yolu”nun gündəmə gəlməsi ABŞ-ın dəstəklədiyi TRIPP layihəsi fonunda baş verir. TRIPP-in Azərbaycanı Naxçıvanla Ermənistan ərazisi üzərindən birləşdirən yeni nəqliyyat bağlantısı yaratması nəzərdə tutulur. Bu baxımdan Moskvanın Abxaziya üzərindən alternativ marşrutu müzakirəyə çıxarması Cənubi Qafqazın gələcək nəqliyyat xəritəsi uğrunda rəqabətin dərinləşdiyini göstərir. “Putin yolu” ideyasına əsasən, Rusiya ilə Ermənistan arasında Gürcüstan və Abxaziya üzərindən birbaşa dəmir yolu və mümkün avtomobil əlaqəsinin bərpası nəzərdə tutulur. Safaryanın sözlərinə görə, gələcəkdə marşrutun Naxçıvan, Culfa və İran üzərindən Tehrana qədər uzadılması da nəzərdən keçirilə bilər. Layihənin “Şimal–Cənub” və “Şərq–Qərb” nəqliyyat dəhlizləri ilə əlaqələndirilməsi də təklif olunur.
Lakin layihənin qarşısında ciddi siyasi maneələr var. Əsas məsələ Gürcüstanın mövqeyidir. Çünki marşrut Abxaziya ərazisindən keçməlidir. Tbilisi isə Abxaziyanı öz ərazisinin ayrılmaz hissəsi hesab edir və bu istiqamətdə hər hansı nəqliyyat layihəsinin siyasi nəticələrini nəzərə alır. Rusiya–Gürcüstan münasibətlərində Abxaziya və Cənubi Osetiya məsələləri hələ də əsas problemlərdən biri olaraq qalır. Digər tərəfdən, Ermənistanın Rusiyadan uzaqlaşma siyasəti fonunda İrəvanın Moskvanın regional nəqliyyat təşəbbüsünə hansı səviyyədə dəstək verəcəyi də sual doğurur. Beləliklə, “Putin yolu”nun reallaşması yalnız iqtisadi imkanlardan deyil, Rusiya–Ermənistan və Rusiya–Gürcüstan münasibətlərinin gələcəyindən də asılı olacaq.
Rusiya tərəfdən layihənin məhz indi gündəmə gətirilməsi isə diqqət çəkir. Cənubi Qafqazda Azərbaycan–Naxçıvan bağlantısının açılması, TRIPP-in formalaşdırılması və regionun Şərq–Qərb nəqliyyat xəritəsində əhəmiyyətinin artması Moskvanın alternativ bağlantılar axtarışını sürətləndirə bilər. “Putin yolu”nun tərəfdarları isə layihəni TRIPP-ə birbaşa alternativ kimi təqdim etmədiklərini bildirirlər. Qasumyanovun fikrincə, müxtəlif nəqliyyat layihələri bir-birinə rəqib olmaq əvəzinə vahid regional logistika sisteminə inteqrasiya oluna bilər. Bununla belə, layihənin siyasi mahiyyəti də diqqətdən kənarda qala bilməz. Çünki nəqliyyat dəhlizləri artıq yalnız iqtisadi layihələr deyil, Cənubi Qafqazda geosiyasi təsir imkanlarının mühüm alətinə çevrilib. Hansı marşrutun açılması, həmin marşrut üzərində kimin iştirak etməsi və təhlükəsizlik mexanizmlərinin necə qurulması regiondakı güc balansına təsir göstərə bilər.
Azərbaycan üçün əsas məsələ isə Naxçıvanla maneəsiz bağlantının təmin edilməsidir. Bu baxımdan Bakı üçün marşrutların hansı siyasi adla təqdim olunmasından daha çox, onların real olaraq fəaliyyətə başlaması, regional kommunikasiyaların açılması və Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında etibarlı əlaqənin təmin edilməsi əhəmiyyət daşıyır.
Moskvanın “Putin yolu” ideyasını yenidən gündəmə gətirməsi Cənubi Qafqazın nəqliyyat xəritəsinin necə formalaşacağı ilə bağlı mübarizənin davam etdiyini göstərir. Qarşıdakı dövrdə TRIPP, Zəngəzur istiqaməti, “Şimal–Cənub” və Abxaziya üzərindən mümkün Rusiya–Gürcüstan–Ermənistan bağlantısı paralel şəkildə müzakirə oluna bilər.//musavat.com
