Yaxın Şərqdə, xüsusilə Hörmüz boğazında gəmiçilik hərəkətinin iflic olması qlobal enerji bazarlarında “şok” effekti yaradıb. Bu gərginlik fonunda Avropada neft məhsullarının qiymətləri sürətlə yüksələrək tarixi maksimuma çatıb.
Az kükürdlü qazoylun fyuçersləri hər ton üçün 1 349,25 dollara yüksəlib ki, bu da son dörd ilin ən yüksək göstəricisidir. Dizelin spot qiymətləri isə Şimali Avropada 1 505 dolları ötərək bütün əvvəlki rekordları geridə qoyub. “Insights Global”ın məlumatına görə, strateji mərkəzlərdə yanacaq ehtiyatları kəskin şəkildə azalmaqda davam edir. Analitiklər bu vəziyyəti Fars körfəzindəki tədarük zəncirinin qırılması və təklifin qeyri-sabitliyi ilə əlaqələndirirlər.
Qlobal bazardakı bu kəskin artımlar fonunda ən çox verilən suallardan biri də budur: Avropadakı bahalaşma dalğası Azərbaycana da çata bilərmi?
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan iqtisadçı ekspert, Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli qeyd edib ki, dünya bazarındakı qiymət artımları Azərbaycanın daxili bazarına birbaşa deyil, dolayı yollarla təsir göstərə bilər:
“Azərbaycanda dizel və benzinin qiyməti liberal deyil, Tarif Şurası tərəfindən tənzimlənir. Buna görə də Avropada qiymət rekord vurduğu gün bizdə dərhal bahalaşma baş vermir. Lakin unutmaq olmaz ki, Azərbaycan həm də neft məhsulları ixrac edən ölkədir. Dünya bazarında qiymətlərin kəskin artması dövlətin ixrac gəlirlərini artırsa da, daxili bazarda müəyyən iqtisadi zəmin yarandıqda hökumət qiymətlərə yenidən baxa bilər. Xüsusilə dizel yanacağı kənd təsərrüfatı və nəqliyyat sektoru üçün strateji məhsul olduğundan, qlobal artımlar fonunda maya dəyərinin yüksəlməsi gələcəkdə daxili tariflərin dəyişdirilməsi ehtimalını gündəmə gətirə bilər”.
O, bildirib ki, hazırkı vəziyyət daha çox istehlak mallarının qiymətinə təsir edə bilər:
“Bizim üçün əsas təhlükə idxal olunan inflyasiyadır. Azərbaycan Avropadan çox sayda istehlak malları və avadanlıqlar idxal edir. Avropada dizelin bahalaşması orada istehsal olunan hər bir məhsulun maya dəyərinin və daşınma xərclərinin artması deməkdir. Bu isə o deməkdir ki, yanacağın qiyməti bizdə sabit qalsa belə, xaricdən gətirilən ərzaqdan tutmuş texnikaya qədər hər şeyin qiymətində artım müşahidə edəcəyik. Yəni qlobal enerji böhranı hər bir halda Azərbaycan istehlakçısının cibinə toxunacaq. Hazırda daxili bazarda yanacağın qiymətini artırmaq üçün kəskin zəmin olmasa da, qlobal gərginlik uzun müddət davam edərsə, bu məsələ hökumətin iqtisadi planlarında yer ala bilər”.
