İsti yay günlərində insanların daha əsəbi, dözümsüz və gərgin olması heç də təsadüfi xarakter daşımır. Aparıcı alimlərin rəylərinə və araşdırmalarına əsasən, yüksək temperatur göstəriciləri insanın həm psixoloji durumuna, həm də gündəlik davranış formalarına birbaşa təsir göstərir.
Gündəm24.az xəbər verir ki, Sfera.az-ın məlumatına görə, ABŞ-nin tanınmış psixoloqları Kreyq Anderson və Bred Buşmanın reallaşdırdığı tədqiqat zamanı havanın temperaturu yüksəldikcə cəmiyyətdə aqressiv hərəkətlərin də çoxaldığı faktlarla sübut olunub.
Müəlliflərin “Heat and Violence” (İsti və Zorakılıq) adlı geniş elmi işində açıq şəkildə qeyd edilir ki, isti hava şəraitində insanlar özlərini idarə etməkdə çətinlik çəkir, daha tez qıcıqlanır və münaqişələrə meyilli olurlar.
Bundan əlavə, 2013-cü ildə nüfuzlu “Science” jurnalında işıq üzü görən fərqli bir elmi araşdırmada mütəxəssislər qlobal iqlim dəyişiklikləri ilə zorakılıq hadisələri arasında qaçılmaz bir əlaqənin olduğunu üzə çıxarıblar. Həmin mühüm tədqiqat materialında vurğulanıb ki, temperaturun normadan yuxarı qalxması həm ailədaxili (məişət) zorakılıq hallarının, həm də kütləvi ictimai qarşıdurmaların nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasına zəmin yaradır. Hersoq Universitetinin neyrobioloqları tərəfindən həyata keçirilən laboratoriya təhlilləri isə göstərir ki, isti hava dalğası zamanı insan bədəni öz daxili temperaturunu sabit və tarazlıqda saxlamaq üçün həddindən artıq enerji sərf etməli olur. Bu gərgin proses isə son nəticədə beyində güclü yorğunluq hissi formalaşdırır, diqqətin yayınmasına gətirib çıxarır və emosional idarəetmə mexanizmini zəiflədir.
Məsələnin maraqlı tərəfi budur ki, günəşli hava şəraiti bəzi məqamlarda insan əhval-ruhiyyəsinə müsbət və fərəhləndirici təsir də bağışlaya bilir. “Journal of Environmental Psychology” dərgisində yayımlanan elmi məqalədə bildirilir ki, günəş şəfəqləri orqanizmdə serotonin (xoşbəxtlik) hormonunun miqdarını sürətlə artırır. Bu mühüm hormon isə bədənə təsir edərək insanın özünü daha gümrah, xoşbəxt və daxilən enerjili hiss etməsinə birbaşa kömək edir.
Bununla belə, tibb mütəxəssisləri xüsusilə diqqətə çatdırırlar ki, həddindən artıq bürkü və istilər gecə yuxusunun keyfiyyətini də ciddi şəkildə aşağı salır. ABŞ Milli Yuxu Fondunun hazırladığı hesabat və araşdırmalara əsasən, bürkülü hava şəraiti insanlarda xroniki yuxusuzluq və yüksək stress riskini dəfələrlə artırır. Daimi yuxu pozğunluğu isə fərdlərin gündəlik davranış reaksiyalarına, eləcə də rasional qərarvermə qabiliyyətinə dərindən mənfi təsir göstərir.Nəticə etibarilə alimlər belə qənaətə gəlirlər ki, qlobal istiləşmə prosesi zəncirvari olaraq gələcəkdə ekstremal hava hadisələrinin çoxalmasına, bu isə öz növbəsində bəşəriyyətin psixi sağlamlığı üçün tamamilə yeni və ciddi risk faktorlarının yaranmasına səbəb ola bilər.
