Azərbaycanda daşınmaz əmlak bazarının dinamik inkişafı və mənzilə olan tələbatın davamlı şəkildə artması fonunda, ipoteka krediti vasitəsilə ev sahibi olmaq istəyən vətəndaşları nələrin gözlədiyi ən çox müzakirə edilən iqtisadi mövzulardan biridir. Dövlət xətti ilə maliyyələşən həm güzəştli, həm də adi ipoteka kreditlərinə müraciət edənlərin sayının ildən-ilə çoxalması, İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun resurslarının mütəmadi olaraq optimallaşdırılmasını və yeni tənzimləmə mexanizmlərinin tətbiqini şərtləndirir. Cari ilin makroiqtisadi göstəriciləri, paytaxtda və ətraf qəsəbələrdə tikinti sektorunun mövcud vəziyyəti, eləcə də bankların kreditləşmə siyasəti yaxın gələcəkdə ipoteka şərtlərində müəyyən struktur dəyişikliklərinin qaçılmaz olacağına işarə edir. Bu proses həm mənzil bazarına çıxarılan əmlakların qiymət tendensiyasına, həm də kredit axtarışında olan şəxslərin maliyyə imkanlarının daha dəqiq və sərt kriteriyalarla qiymətləndirilməsinə birbaşa təsir göstərir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan iqtisadçı ekspert Cavid Əlisoy qeyd edib ki, hazırda ipoteka bazarına müraciət edənlərin qarşısında duran ən böyük çətinlik dövlət vəsaiti hesabına ayrılan limitlərin sürətlə bitməsi və daxili əmlak bazarındakı qiymət artımının kredit limitlərini üstələməsidir: “İpoteka almaq istəyən vətəndaşları yeni mərhələdə həm müsbət, həm də müəyyən qədər məhdudlaşdırıcı amillər gözləyir. Sevindirici haldır ki, dövlət hər il büdcədən ipoteka kreditləşməsinə böyük vəsaitlər ayırır və proses tamamilə rəqəmsallaşdırılaraq şəffaflaşdırılıb. Lakin digər tərəfdən, Bakıda və Abşeron yarımadasında mənzillərin kvadratmetrinin qiyməti mütəmadi olaraq yüksəlir. Bu vəziyyət xüsusilə kommersiya ipotekası ilə ev almaq istəyənlər üçün ciddi maliyyə yükü yaradır, çünki ayrılan maksimal kredit məbləği bəzən bəyənilən mənzilin real bazar dəyərini tam örtmür və vətəndaşdan daha yüksək ilkin ödəniş tələb olunur”.
Onun sözlərinə görə, bankların anderraytinq (risk xidməti) siyasətinin sərtləşməsi və rəsmi gəlirlərin şəffaflığı tələbi gələcəkdə ipoteka müraciətlərinin cavablandırılmasında əsas həlledici filtr rolunu oynayacaq: “Yeni şərtlər və iqtisadi reallıqlar tələb edir ki, kredit üçün müraciət edən şəxslərin rəsmi əməkhaqları və kredit tarixçələri tam ideal vəziyyətdə olsun. Banklar artıq riskləri sığortalamaq üçün qeyri-rəsmi gəlirləri demək olar ki, nəzərə almırlar. Həmçinin, gələcəkdə regionlarda ipoteka kreditləşməsinin genişləndirilməsi və paytaxtdakı sıxlığın azaldılması məqsədilə xüsusi regional güzəşt proqramlarının qəbulu gözlənilir. İpoteka almaq niyyətində olan vətəndaşlarımıza tövsiyə edirik ki, daxili bazarda bəyəndikləri əmlakın hüquqi sənədlərinin, xüsusən çıxarışının (kupçasının) qaydasında olmasına qabaqcadan diqqət yetirsinlər, çünki sənədsiz və ya yarımçıq tikililərə ipoteka ayrılması qanunvericiliklə qeyri-mümkündür və bu, vaxt itkisinə səbəb olan ən böyük amillərdən biridir”.
