Azərbaycanın əmək bazarında daxili dinamikanın qorunması və məşğulluq strategiyalarının monitorinqi kontekstində Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) rəsmi instansiyaları tərəfindən açıqlanan son statistik göstəricilər, müəssisələrin struktur formalaşmasında müəyyən rəqəmsal dəyişikliklərin baş verdiyini nümayiş etdirir. Cari ilin yanvar-mart aylarını əhatə edən birinci rübün rəsmi hesabatlarına əsasən, ölkə ərazisində 4,2 min iş yeri fəaliyyətini tamamilə dayandırıb. Analitik müqayisələr göstərir ki, bu rəqəm ötən ilin müvafiq rübü ilə nisbətdə bağlanan iş yerlərinin sayının rəsmən 1,5 min vahid artması mənasına gəlir. Regional və makroiqtisadi xətt üzrə ötən ilin birinci rübünün sonundan cari ilin eyni dövrünə qədər olan bütöv birillik zaman kəsiyində isə Azərbaycanda ümumilikdə 14,5 min iş yerinin qapadılması faktı rəsmiləşib. Bu mənzərə, iqtisadi subyektlərin fəaliyyət trayektoriyasındakı ixtisarların və hüquqi şəxslərin ləğv olunma proseslərinin sosial-iqtisadi səbəblərini dərindən təhlil etməyi zəruri edir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan iqtisadçı ekspert Əli Cabbarov qeyd edib ki, statistika orqanları tərəfindən qeydə alınan bu rəqəmlər əmək bazarında kütləvi böhranın deyil, sahibkarlıq subyektlərinin modernləşmə, leqallaşma və bazar konyunkturuna uyğun olaraq çevik optimallaşma prosesinin göstəricisidir: “Sahibkarlıq mühitində bəzi iş yerlərinin bağlanması və paralel olaraq yenilərinin açılması tamamilə rutin və təbii iqtisadi dövriyyədir. Hesabat dövründə bağlanmış iş yerlərinin strukturuna endikdə görürük ki, prosesin əsas hissəsi qeyri-dövlət, yəni fərdi özəl sektorun payına düşür. Bu qapanmaların və ştat ixtisarlarının birinci əsas səbəbi vergi və gömrük sistemində, habelə əmək müqavilələrinin rəsmiləşdirilməsi sahəsində aparılan tam şəffaflaşma islahatlarıdır. Sərt rəqəmsal nəzarət mexanizmlərinə adaptasiya ola bilməyən, rentabelliyi aşağı olan kiçik kommersiya obyektləri fəaliyyətini dayandırmaq və ya birləşmək məcburiyyətində qalırlar. İkinci mühüm faktor isə daxili biznes subyektlərində rəqəmsallaşmanın, süni intellekt əsaslı proqram təminatlarının və avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinin tətbiqidir ki, bu da bir çox mexaniki xidmət sahələrində insan əməyinə olan tələbatı təbii şəkildə azaldır”.
Ekspertin sözlərinə görə, bağlanan iş yerlərinin regional coğrafiyası və daxili əmək miqrasiyası prinsipləri dövlətin məşğulluq siyasətində yeni tənzimləmə addımlarının atılmasını zəruri edir: “Əsas diqqət yetirilməli məqam odur ki, bu ixtisarlar və qapanmalar hansı iqtisadi rayonlarda baş verir. Bakı və Abşeron iqtisadi zonasında xidmət və İT sahəsində bağlanan iş yerləri dərhal digər sahələr tərəfindən absorbsiya olunur, yəni işini itirən şəxs çevik şəkildə yeni vakansiya tapa bilir. Lakin regionlarda, aqrar və regional sənaye müəssisələrində iş yerlərinin bağlanması yerli əhalinin sosial rifahına daha birbaşa təsir göstərir. Bu səbəbdən aidiyyəti dövlət qurumları, İqtisadiyyat Nazirliyi və Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) regionlarda sahibkarlığın stimullaşdırılması üçün güzəştli kredit paketlərini artırmalı, söküntü və yenidənqurma zonalarında fəaliyyəti dayanan kiçik sahibkarlara xüsusi vergi tətilləri verməlidir. Ölkədə paralel olaraq minlərlə yeni və yüksək rəsmi maaşlı iş yerləri açıldığı üçün mövcud 14,5 minlik qapanma əmək bazarı üçün katastrofik təhlükə kəsb etmir, sadəcə kapitalın keyfiyyət və səmərəlilik baxımından daha düzgün sahələrə transfer olunduğunu sübut edir”.
