Zəngəzur mahalı tarix boyu Azərbaycan torpağı olmuş, onun əhalisinin böyük əksəriyyətini isə azərbaycanlılar təşkil etmişdir. Bütün mötəbər mənbələr göstərir ki, Zəngəzurun toponimləri, abidələri, qəbiristanlıqları, maddi-mədəni irsi türk mənşəlidir. XX əsrin geosiyasi oyunları nəticəsində bu qədim torpaqlar Azərbaycandan qoparılsa da, heç bir sənəd, heç bir tarixi fakt Zəngəzurun erməni məkanı olduğunu təsdiqləmir. Əksinə, bütün sübutlar bölgənin əsrlər boyu Azərbaycan türklərinin yurdu olduğunu ortaya qoyur.
Qədim Türk Yurdu Zəngəzur: Saxtalaşdırılan Tarix Yenidən Təsdiqlənir
İrəvan xanlığının işğalından sonra bölgəyə həyata keçirilən kütləvi erməni köçürülməsi Zəngəzurda demoqrafiyanı süni şəkildə dəyişdirib. Bu proses məqsədli şəkildə aparılıb – azərbaycanlılar öz tarixi yurdlarından sıxışdırılıb, kəndlər yandırılıb, əhalinin bir hissəsi qətlə yetirilib, bir hissəsi isə didərgin salınıb. Bundan sonra yüzlərlə kəndin adı dəyişdirilərək tarixi mənbələr saxtalaşdırılmağa başlanıb.
Lakin arxeoloji tapıntılar, Osmanlı-Rusiya sənədləri, Qafqazın tədqiqatçıları və kartoqrafik materiallar bu saxtakarlıqları darmadağın edir: Zəngəzur türk yurdu olmuş, türk yurdu da olaraq qalır. Ermənilərin sonradan gətirilməsi bu həqiqəti dəyişmir.
Unudulan Yurdlar: Zəngəzurun Azərbaycan Kimliyi Yenidən Danışır
Zəngəzur Qarabağ və Naxçıvanla birlikdə Azərbaycanın vahid tarixi-etnik coğrafiyasının tərkib hissəsidir. Əsrlər boyu burada yaşayan türk tayfaları regionun demoqrafik nüvəsini təşkil edib. “Erməniləşdirmə” iddiaları yalnız son iki əsrdə həyata keçirilmiş planlı köçürmə siyasətinin nəticəsidir və tarixi reallığa ziddir.
Regionun maddi-mədəni irsindəki hər daş, hər oykonim və hər neçə yüz illik qəbirüstü yazı bu həqiqəti pıçıldayır: Zəngəzur Azərbaycan torpağıdır.
1828–1988: Sistemli Sürətdə Azərbaycanlıları Yoxetmə Siyasəti
1828-ci ildən başlayaraq Ermənistan ərazisində aparılmış etnik təmizləmə siyasəti nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlı doğma torpaqlarından qovuldu. Zəngəzur, İrəvan və ətraf bölgələrdə ardıcıl qırğınlar, deportasiyalar, kütləvi yandırmalar törədildi. Məqsəd aydın idi – tarixi Azərbaycan torpaqlarının etnik kimliyini dəyişdirmək və türksüz bir məkan yaratmaq.
Bu siyasətin nəticəsində XX əsrin sonunda Zəngəzurda azərbaycanlı əhali tam şəkildə silindi. Lakin toponimlər, qədim abidələr və yazılı mənbələr Ermənistanın bütün cəhdlərinə baxmayaraq, bölgənin türk kimliyini sıradan çıxara bilmədi.
Erməniləşdirilən Toponimlər: Tarix Danışır, Saxtakarlıq İfşa Olunur
Zəngəzur və ətraf rayonlarda yüzlərlə türk mənşəli kənd adı zorakı şəkildə dəyişdirilib. Bu, təkcə adların deyil, bütöv bir xalqın yaddaşının, tarixinin silinməsinə yönəlmiş planlı siyasət idi. Lakin arxiv sənədləri, elmi tədqiqatlar və toponimlərin etimologiyası göstərir ki, bu adların kökü min illər boyunca bu torpaqlarda yaşayan Azərbaycan türklərinə dayanır.
Ermənistanın onillərlə apardığı saxtalaşdırma siyasəti tarixi həqiqətləri dəyişmir – Zəngəzur Qərbi Azərbaycanın ən qədim və strateji mahallarından biridir və Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni yaddaşında əbədi olaraq yaşayır.
Gündəm24.az
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
