“Azərbaycan-Ermənistan sülh müqaviləsinin imzalanması üçün 3 əsas şərt var”.
Gündəm24.az Globalinfo.az-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə İran Ticarət Palatasının Araşdırma Mərkəzinin hesabatında qeyd edilib.
Bildirilir ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında 17 maddədən ibarət sülh müqaviləsinin təhlili iki əsas məqamı ortaya qoyur:
Bu müqavilədə “Agreement” (Müqavilə) ifadəsinin istifadə olunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu, göstərir ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi hələ yekun və qəti sülh deyil. Müqavilə düşmənçiliyin dayandırılması, ərazi bütövlüyünə hörmət və ərazi iddialarının ləğvini nəzərdə tutsa da, əslində iki ölkə arasında yekun razılaşmaya gedən “yol xəritəsi” rolunu oynayır.
“Tramp Yolu” ilə bağlı texniki və icra məsələləri
Ermənistanla Azərbaycan arasında Naxçıvana çıxış üçün nəzərdə tutulmuş yolun 43 km uzunluğunda olması planlaşdırılır. Bunun üçün Ermənistan-ABŞ birgə şirkəti yaradılacaq. Hər iki tərəf şirkət üzərində eyni hüquqlara malik olacaq və hər hansı üçüncü tərəfi seçmək üçün veto hüququna sahib olacaq.
99 illik icarə, idarəetmə və nəzarət məsələsində tərəflər arasında ziddiyyətli mövqelər mövcuddur. ABŞ bunu qəti olaraq dəstəkləyir, Ermənistan isə yekun saymır. Bu səbəbdən rəsmi sənəd çıxana qədər 99 illik icarənin etibarlılığı barədə dəqiq fikir söyləmək mümkün deyil.
Yolun eninin 5 km olacağı planlaşdırılır, çünki yalnız nəqliyyat üçün deyil, həm də dəmiryolu, neft və qaz xətləri, optik fiber və elektrik xətləri üçün nəzərdə tutulub. Dəmir yolu tez əvvəl istifadəyə verilə bilər, lakin bunun da tikintisi minimum iki il çəkəcək.
Təhlükəsizlik məsələsinə gəlincə, xüsusi tədbirlər görüləcək, yol ya üst keçid (overpass) şəklində olacaq, ya da iki tərəfi hündür beton divarlarla qorunacaq. Birgə şirkət təhlükəsizlik, biometrik pasport nəzarəti, onlayn bəyanatlar, yüklərin skan edilməsi və tranzit haqqının alınmasını idarə edəcək.
Sülh müqaviləsinin yekunlaşması üçün üç əsas ilkin şərt:
– Ermənistan və Azərbaycanın sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi;
– Minsk qrupu və ona bağlı qurumların ləğvi;
– Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi və “Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsi”ndə Qarabağla birləşməyə dair istinadın çıxarılması.
Bu dəyişiklik referendum vasitəsilə həyata keçiriləcək və 2027-ci ildə olması planlaşdırılır. Amma bunun üçün 2026-cı il seçkilərində Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hakim partiya qalib gəlməlidir.
Beləliklə, bu üç şərt yerinə yetirilmədən Ermənistan və Azərbaycan arasında yekun sülh müqaviləsinin imzalanması inandırıcı deyil”.
