Rəsmi məlumatlara əsasən, cari ilin ilk rübündə (yanvar-mart ayları ərzində) ölkədə əmək müqaviləsi ilə çalışanların sayı 1 milyon 808 min 500 nəfərdən, 1 milyon 797 min 600 nəfərə düşüb.
Bu isə o deməkdir ki, cəmi 3 ay ərzində rəsmi işləyənlərin sayı 10 900 nəfər azalıb.
Bu azalma işsizliyin artdığını göstərir, yoxsa insanlar qeyri-rəsmi məşğulluğa yönəlirlər? Və əgər qeyri-rəsmi məşğulluğa yönəlirlərsə, bunun səbəbi nədir?
Bu haqda Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqasının İcraiyyə Komitəsinin sədri Sahib Məmmədov Sfera.az-a açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, əmək bazarında belə tərəddüdlər hər zaman müşahidə olunur:
“Hazırda mövsümi işlərin başa çatması ilə əlaqədar müəyyən azalma qeydə alına bilər. Məsələn, bu, mövsümi işlərdə çalışan şəxslərin əmək müqavilələrinə xitam verilməsi ilə bağlı ola bilər. Bunlar kiçik tərəddüdlərdir. Ola bilər ki, növbəti rübdə müəyyən artım müşahidə olunsun və s. Əsas məqam odur ki, əmək bazarında kəskin sıçrayış yoxdur. Hazırda müəyyən durğunluq və sabitləşmə prosesi gedir. Lakin bu, narahatlıq doğuran hal deyil. Ehtimal ki, vəziyyət mövsümi işlərlə bağlıdır. İndi əkin-biçin mövsümü başladığı üçün aqrar sektorda çalışanların sayı artacaq, lakin onların bir çoxunun əmək müqaviləsi olmayacaq”.
Məsələ ilə bağlı iqtisadçı Allahverdi Cəfərov da fikirlərini bölüşüb. Onun sözlərinə əsasən, açıqlanan rəsmi məlumatlar birmənalı şəkildə onu göstərir ki, əmək müqaviləsi ilə çalışanların sayının azalmasının əsas səbəbi bu ilin əvvəlindən tətbiq olunan 3 faizlik gəlir vergisidir:
“Rəqəmlərə diqqət etsək, görərik ki, dövlət sektorunda çalışanların sayı bu ilin ilk rübündə 3,7 min nəfər artıb. Amma, eyni dövrdə qeyri-dövlət sektorunda çalışanların sayı 14 min nəfərdən çox azalıb. Bu isə onu göstərir ki, problem daha çox özəl sektorda yaranıb. Bildiyimiz kimi, əvvəllər özəl sektorda çalışan işçilər gəlir vergisindən azad idilər və bu da əmək münasibətlərinin rəsmiləşməsini stimullaşdırırdı. Məsələn, gəlir vergisinin tətbiq olunmadığı 2025-ci ildə özəl sektorda çalışan işçilərin sayı 46 min nəfərdən çox artıb.
Görünən odur ki, vergi tətbiq olunduqdan sonra bəzi işəgötürənlər 3 faizlik vergidən yayınmaq üçün əmək münasibətlərini qeyri-rəsmi formada saxlamağa üstünlük verirlər. Xüsusilə kiçik bizneslərdə, xidmət və ticarət sektorunda bu meyl daha güclü hiss olunur. Ona görə də hesab edirəm ki, özəl sektorda işçilərinin sayının azalması işsizliyin artmasından çox, onların qeyri-rəsmi məşğulluğa yönəlməsindən xəbər verir. Bu tendensiya davam edərsə, qarşıdakı müddətdə rəsmi işçilərin sayı bir qədər də azala bilər. Nəzərə alsaq ki, növbəti illərdə vergi yükü bir qədər də artacaq, o zaman qeyri-rəsmi məşğulluğa maraq göstərənlərin də sayı arta bilər. Bu problemdən çıxış yolu isə özəl sektorda bəzi işəgötürənlər üçün yenidən vergi güzəştinin tətbiqi olunmasıdır. Məsələn, fərdi sahibkarlar, yaxud müəyyən həddən aşağı dövriyyəsi olan sahibkarlıq subyektləri vergidən azad oluna bilərlər”.
