Azərbaycan tarixində elə hadisələr var ki, təkcə bir günün faciəsi kimi deyil, bütöv bir mədəniyyət yaddaşına çevrilir. 1994-cü ilin 19 martında Bakı metrosunun “20 Yanvar” stansiyasında baş verən partlayış da məhz belə hadisələrdən biridir. Araşdırmalara görə, bu terror aktı nəticəsində 14 nəfər həyatını itirib, onlarla insan yaralanıb. Qurbanlar arasında Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı, pianoçu və Xalq artisti Rafiq Babayev də var idi.
Oxu24.com bildirir ki,maraqlıdır ki, həmin gün Babayev təsadüfi şəkildə metrodan istifadə edirdi. Avtomobilində yaranan texniki nasazlıq səbəbindən o, işə getmək üçün alternativ yol seçmişdi. Bu detal sonradan hadisənin ən sarsıdıcı məqamlarından biri kimi xatırlanır — çünki adi bir gündə, gündəlik bir qərar insan taleyini dəyişmişdi.
Araşdırma materiallarında qeyd olunur ki, Rafiq Babayev Azərbaycan musiqisində caz məktəbinin formalaşmasında ən önəmli simalardan biri olub. O, milli musiqi elementlərini caz harmoniyası ilə birləşdirərək tamamilə yeni bir ifa və bəstəkarlıq üslubu yaradıb. Musiqişünasların fikrincə, onun yaradıcılığı Azərbaycan cazının “klassik məktəb” mərhələsinin əsasını təşkil edib.
Onun kino musiqisinə verdiyi töhfələr də xüsusi araşdırma mövzusudur. Babayev bir sıra Azərbaycan filmlərinə musiqi bəstələyib və ekran əsərlərinin emosional dramaturgiyasını musiqi ilə gücləndirib. “Gümüşü furqon”, “Şeytan göz qabağında” kimi filmlər onun musiqi dili ilə daha dərin atmosfer qazanıb. Eyni zamanda o, müxtəlif ekran işlərində dirijor kimi çıxış edərək orkestr ifalarının idarə edilməsində də peşəkarlıq göstərib.
Mədəniyyət tarixçiləri qeyd edir ki, Rafiq Babayev təkcə bəstəkar deyil, həm də təşkilatçı idi. O, Rəşid Behbudov tərəfindən yaradılan Mahnı Teatrının formalaşmasında mühüm rol oynamış, teatrın ilk yaradıcılıq planlarının hazırlanmasında iştirak etmiş və idarəetmədə aktiv fəaliyyət göstərmişdi.
1993-cü ildə ona Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti adı verilib. Bu, onun musiqi və mədəniyyət sahəsindəki xidmətlərinin dövlət səviyyəsində tanınması idi.
Araşdırmalar göstərir ki, 1994-cü ilin mart hadisəsi təkcə bir insan itkisi deyil, həm də Azərbaycan caz məktəbinin ən parlaq simalarından birinin yaradıcılığının yarımçıq qalması demək idi. Onun ölümündən sonra həm musiqişünaslar, həm də sənət ictimaiyyəti bu itkini “Azərbaycan cazının ən böyük boşluqlarından biri” kimi qiymətləndiriblər.
Maraqlı faktlardan biri də odur ki, Rafiq Babayevin musiqi üslubu bu gün də gənc caz ifaçıları tərəfindən öyrənilir və analiz edilir. Onun harmonik keçidləri, ritmik quruluşu və milli motivləri caz çərçivəsində təqdim etməsi Azərbaycan musiqi tarixində nadir sintez nümunəsi kimi qalır.
Nəticə etibarilə, 19 mart 1994-cü il hadisəsi yalnız bir terror aktı deyil, həm də Azərbaycanın mədəni yaddaşında silinməz iz buraxan bir faciə kimi qalır. Rafiq Babayev isə bu yaddaşda həm sənətkar, həm də yaradıcılığı yarımçıq qalmış bir məktəb kimi yaşayır.
