Vedibasarın tarixi kəndi – Çimənkənd
Çimənkənd Qərbi Azərbaycanın tarixi Vedibasar mahalının Cığındərə bölgəsində, Böyük Vedi qəsəbəsindən təxminən 9 kilometr şərqdə, Vedi çayının kənarında, Aşağı Qarabağlar kəndinin yaxınlığında yerləşən qədim Azərbaycan kəndlərindən biri olub.
Kəndin yaranması XIX əsrin sonlarına təsadüf edir. 1870-ci illərin sonu – 1880-ci illərin əvvəllərində Aşağı Qarabağlar kəndindən köçən ailələr tərəfindən salınıb. Aşağı Qarabağlar ilə Çimənkəndi bir-birindən Qara qaya adlanan böyük qaya ayırıb.
Çimənkənd adına ilk dəfə 1886-cı ildə nəşr olunmuş “Zaqafqaziya diyarının dövlət kəndlilərinin iqtisadi vəziyyətinin öyrənilməsinə dair materiallar” kitabında Aşağı Qarabağlar kəndinin adı ilə birlikdə rast gəlinir. Həmin dövrdə Aşağı Qarabağlar və Çimənkəndin ümumi əhalisi 85 ailədən ibarət olub və 853 nəfər təşkil edib.
Kənd adının mənşəyi ilə bağlı əsas ehtimallardan biri ərazinin geniş, yaşıl çəmənliklərlə əhatə olunmasıdır. Yerli tələffüzdə “çəmən” sözünün “çimən” formasında işlənməsi nəticəsində yaşayış məntəqəsinin adı da Çimənkənd şəklini almış ola bilər. Digər ehtimala görə isə kəndin adı Türkiyənin Qaraçəmən mahalından gələnlərlə əlaqələndirilir.
1918–1920-ci illərdə Çimənkənd və Aşağı Qarabağlar bölgəsi ağır hadisələrin mərkəzlərindən birinə çevrilib. Kənd sakinləri doğma yurdlarını müdafiə etmək üçün mübarizəyə qalxıblar. Vedibasar Milli Komitəsinin üzvlərindən olan Sultan xan Mərəndi Çimənkənddə yerləşən müdafiə dəstələrindən birinə rəhbərlik edib.
1920-ci ildə Vedibasarın işğalından sonra bölgənin digər sakinləri kimi Çimənkənd və Aşağı Qarabağlar əhalisinin bir hissəsi də Cənubi Azərbaycana sığınıb. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra kənd camaatının böyük hissəsi geri qayıdıb. 1922-ci ildə Çimənkəndə qayıdanların sayı 880 nəfər olub. Həmin il kəndə 210 erməni mühacirin də yerləşdirildiyi qeyd olunur.
Sonrakı illərdə kənd sürətlə böyüyüb. 1926-cı ildə Çimənkənddə 690 azərbaycanlı və 141 erməni, 1931-ci ildə isə 663 azərbaycanlı, 178 erməni və 34 müsəlman kürdü qeydə alınıb. 1937-ci ildə Çimənkənd mərkəz olmaqla Qarabağlar rayonunun yaradılması kəndin iqtisadi və sosial inkişafına təsir göstərib. 1939-cu ildə kənddə azərbaycanlıların sayı 4600 nəfərə çatıb.
Lakin sonrakı illərdə kəndin Azərbaycanlı əhalisi yenidən deportasiya ilə üzləşib. 1948–1949-cu illərdə Çimənkəndin azərbaycanlı sakinlərinin böyük hissəsi məcburi şəkildə Azərbaycana köçürülüb. Stalinin ölümündən sonra bəzi ailələr doğma kəndlərinə geri dönə biliblər. 1972-ci ildə kəndin ümumi əhalisi 1917 nəfər olub.
25 yanvar 1978-ci ildə Ermənistan rəhbərliyinin qərarı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Urtsadzor qoyulub. 1988-ci ildə isə kənddə qalan azərbaycanlı əhali də ata-baba yurdundan qovulub.
Çimənkəndin tarixində müxtəlif tayfa və nəsillərin də xüsusi yeri olub. Kənddə əsasən Şərəflilər və Oruclular tayfaları üstünlük təşkil edib. Şərəflilər nəslinin tanınmış nümayəndələrindən biri Hacı Nəcəf İsmayıl oğlu olub. Onun nəvələri arasında Vedibasarın müdafiəsi ilə bağlı fəaliyyəti ilə tanınan Kərbəlayı İsmayıl da olub.
Beləliklə, Çimənkənd XIX əsrin sonlarında Aşağı Qarabağlardan köçən ailələrin saldığı yaşayış məntəqəsindən böyük kəndə və bir müddət rayon mərkəzinə çevrilən mühüm yaşayış məntəqəsinə qədər inkişaf edib. Kəndin adı və tarixi isə Qərbi Azərbaycanın Vedibasar mahalının yaddaşında mühüm yer tutur.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
