XVIII əsrdə tikilən Göy məscid İrəvan şəhərinin ən məşhur tarixi abidələrindən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycan memarlığının dəyərli nümunələrindən hesab edilir.
Göy məscid İrəvan şəhərinin ən möhtəşəm memarlıq abidələrindən biri və Qərbi Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin mühüm nümunəsidir. XVIII əsrdə İrəvan xanlığının hökmdarı Hüseynəli xanın göstərişi ilə inşa edilən məscid uzun illər şəhərin əsas dini və mədəni mərkəzlərindən biri olub.
1760-cı ildə tikintisinə başlanılan və 1765–1766-cı illərdə başa çatdırılan Göy məscid adını günbəzinin göy rəngli kaşılarla bəzədilməsindən alıb. Təxminən 97,2 × 66 metr ölçülərində olan bu memarlıq abidəsi dövrünün ən böyük məscidlərindən biri hesab edilirdi.
Göy məscid təkcə ibadət yeri deyildi. Kompleksə geniş həyət, hovuz, mədrəsə hücrələri, kitabxana və yardımçı tikililər daxil idi. Həyətində sal daşlarla döşənmiş yollar, kölgəlik ağaclar və fəvvarəli hovuz yerləşirdi.
İrəvan xanlığı dövründə Göy məscid şəhərin dini, elmi və ictimai həyatında mühüm rol oynayırdı. Burada dini mərasimlərlə yanaşı, elm və maariflə bağlı fəaliyyətlər də həyata keçirilirdi.
XX əsrdə məscid müxtəlif məqsədlərlə istifadə olunub. Sovet dövründə burada tarix muzeyi, təbiət muzeyi və planetari fəaliyyət göstərib. Sonrakı dövrdə bina bərpa edilib və yenidən məscid kimi istifadəyə verilib.
Göy məscid bu gün də İrəvanın ən tanınmış tarixi tikililərindən biri olmaqla yanaşı, XVIII əsr Azərbaycan memarlığının diqqətəlayiq nümunələrindən biri kimi xatırlanır.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
