Şəmşəddil mahalı: Qərbi Azərbaycanın sərhəd qalası olan qədim yurd
Qərbi Azərbaycanın qədim və strateji əhəmiyyətə malik bölgələrindən biri olan Şəmşəddil mahalı tarix boyu Azərbaycan xalqının siyasi, hərbi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. Kür çayının yuxarı axarlarına yaxın ərazidə yerləşən bu mahal, həm coğrafi mövqeyi, həm də zəngin təbii sərvətləri ilə seçilib.
Tarixi mənbələrdə Şəmşəddilin adına XV-XVI əsrlərdən etibarən rast gəlinir. Mahal əsasən indiki Ermənistanın şimal-şərq hissəsini və Azərbaycanın Qazax bölgəsinə yaxın əraziləri əhatə edirdi. Şəmşəddil Osmanlı, Səfəvi və sonrakı dövrlərdə bölgənin mühüm inzibati vahidlərindən biri kimi tanınıb. Burada yaşayan əhali əsasən azərbaycanlılardan ibarət olub və mahal Qazax sultanlığı ilə sıx əlaqələrə malik idi.
Şəmşəddil mahalı zəngin meşələri, dağətəyi yaylaqları, çayları və münbit torpaqları ilə tanınırdı. Əhali əsasən maldarlıq, əkinçilik, bağçılıq və arıçılıqla məşğul olurdu. Yaylaq mədəniyyəti burada geniş yayılmışdı və elatlar ilin müəyyən dövrlərində dağlara köçərək ənənəvi həyat tərzini davam etdirirdilər.
XVIII əsrdə Şəmşəddil bölgəsi Cənubi Qafqazın mühüm hərbi-strateji məntəqələrindən biri hesab olunurdu. Sərhəd bölgəsində yerləşməsi səbəbindən burada tez-tez siyasi qarşıdurmalar baş verir, mahal müxtəlif dövlətlərin maraq dairəsində olurdu. Buna baxmayaraq, bölgədə Azərbaycan mədəniyyəti, aşıq sənəti və xalq yaradıcılığı inkişaf etməyə davam edib.
XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazı işğal etməsi ilə Şəmşəddilin idarəçilik sistemi dəyişdirildi. Sonrakı illərdə bölgənin etnik tərkibində dəyişikliklər baş verdi və XX əsrdə deportasiyalar nəticəsində çoxsaylı azərbaycanlı ailələr doğma yurdlarından ayrılmağa məcbur oldular.
Bu gün Şəmşəddil mahalı qərbi azərbaycanlıların yaddaşında qədim elat yurdu, qəhrəmanlıq diyarı və milli irsimizin ayrılmaz hissəsi kimi yaşayır. Bu mahalın tarixi yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də gələcək nəsillərə ötürülməli olan mənəvi mirasdır.
Şəmşəddil təkcə bir mahal deyil, həm də əsrlər boyu qorunub saxlanılan kimliyin, vətən sevgisinin və milli yaddaşın rəmzidir.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
