Qərbi Azərbaycan – Əştərək
Əştərək Qərbi Azərbaycanın tarixi yaşayış məntəqələrindən biri olub. Tarixi mənbələrdə Aştarak adı ilə də qeyd edilən şəhər indiki Ermənistanın Aragatsotn vilayətinin inzibati mərkəzidir. Əştərək İrəvan şəhərindən təxminən 20 kilometr şimal-qərbdə, Kasax çayının sahilində yerləşir.
Əştərək ərazisi qədim yaşayış məskənlərindən biri hesab olunur. Şəhərin yerləşdiyi ərazi Kasax çayının yaratdığı dərələr və münbit torpaqları ilə seçilir. Ərazidə qədim yaşayış izləri, körpülər, kilsələr və müxtəlif tarixi tikililər qorunub saxlanılıb.
Şəhərin tarixi memarlıq nümunələri arasında Karmravor kilsəsi xüsusi yer tutur. Kiçik ölçülü bu qədim tikili Əştərəyin ən tanınmış abidələrindən biridir. Kilsənin VII əsrə aid olduğu göstərilir. Onun yaxınlığında qədim qəbir daşları və digər tarixi izlər də mövcuddur.
Əştərəkdə Tsiranavor və Spitakavor kimi qədim dini tikililər də yerləşir. Bu abidələr şəhərin orta əsrlər memarlıq irsinin mühüm nümunələri hesab olunur. Kasax çayı üzərindəki qədim körpülər isə şəhərin tarixi ticarət və yol əlaqələrində mühüm rol oynadığını göstərir.
Əştərək ətrafında Azərbaycan türklərinin yaşadığı kəndlər də olub. Bölgənin toponimləri, qədim yaşayış məntəqələri və tarixi qəbiristanlıqları Qərbi Azərbaycanın mürəkkəb etno-mədəni tarixinin araşdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
XX əsrdə bölgədə baş verən siyasi və demoqrafik proseslər nəticəsində Azərbaycanlı əhalinin bir hissəsi öz doğma yaşayış məntəqələrini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. 1988–1989-cu illərdə baş verən deportasiya isə Ermənistanda yaşayan azərbaycanlı əhalinin böyük hissəsinin bölgədən çıxarılması ilə nəticələnib.
Bu gün Əştərək qədim memarlıq abidələri və Kasax çayının yaratdığı mənzərə ilə tanınan şəhərlərdən biridir. Qərbi Azərbaycanın tarixi coğrafiyasının öyrənilməsi baxımından Əştərək və onun ətrafındakı yaşayış məntəqələri xüsusi maraq doğurur.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
