Şərur mahalı: Arpaçayın sahilində yüksələn qədim Azərbaycan yurdu
Qərbi Azərbaycanın ən qədim və strateji əhəmiyyətə malik mahallarından biri olan Şərur mahalı əsrlər boyu Azərbaycan xalqının siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. Tarixi mənbələrdə adı tez-tez çəkilən bu mahal İrəvan xanlığının əsas inzibati bölgələrindən biri olub və özünün münbit torpaqları, zəngin təsərrüfatı ilə tanınıb.
Şərur mahalı Araz çayının hövzəsində, Arpaçayın ətrafında yerləşirdi. Əlverişli iqlim şəraiti və məhsuldar torpaqları burada əkinçiliyin və heyvandarlığın inkişafına geniş imkan yaradırdı. Əhali əsasən taxılçılıq, üzümçülük, bağçılıq və maldarlıqla məşğul olurdu. Şərur düzü Qərbi Azərbaycanın ən məhsuldar ərazilərindən biri hesab edilirdi.
Tarixi mənbələrə görə, Şərurun adı hələ orta əsr müəlliflərinin əsərlərində qeyd olunub. Bölgə mühüm ticarət yollarının üzərində yerləşdiyindən həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Buradan keçən yollar Naxçıvanı İrəvan və Anadolu ilə birləşdirirdi.
XVIII əsrdə Şərur mahalı İrəvan xanlığının tərkibində fəaliyyət göstərib. Mahalın kəndlərində azərbaycanlı əhali yaşayır, məscidlər, karvansaralar və müxtəlif ictimai tikililər bölgənin zəngin mədəni həyatını əks etdirirdi. Şifahi xalq ədəbiyyatı, aşıq sənəti və qədim adət-ənənələr burada geniş yayılmışdı.
XIX əsrin əvvəllərində baş verən Rusiya–İran müharibələri və Türkmənçay müqaviləsindən sonra bölgənin siyasi vəziyyəti dəyişdi. Sonrakı dövrlərdə mahalın inzibati bölgüsü yenidən formalaşdırıldı və əhalinin etnik tərkibində dəyişikliklər baş verdi. XX əsrdə isə müxtəlif deportasiya prosesləri nəticəsində çoxsaylı azərbaycanlı ailələr öz doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur oldular.
Bütün çətinliklərə baxmayaraq, Şərur mahalı qərbi azərbaycanlıların yaddaşında ata-baba yurdu, zəngin mədəniyyət məkanı və milli kimliyin ayrılmaz hissəsi kimi yaşayır. Bu qədim mahalın tarixi gələcək nəsillərə çatdırılması vacib olan mənəvi irslərimizdən biridir.
Şərur təkcə bir coğrafi məkan deyil, həm də minilliklər boyu formalaşmış həyat tərzinin, zəhmətin və vətən sevgisinin simvoludur.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
