Yaxın Şərqdə baş verən son hərbi qarşıdurmaların ardından İranda 15 günlük atəşkəs elan olunması regionda nisbi sakitlik yaratsa da, bu fasilənin arxasında daha dərin geosiyasi proseslərin getdiyi aydın görünür. Xarici təzyiqlər, daxili siyasi balans və hakimiyyət daxilində mümkün dəyişiklik ehtimalları fonunda ölkənin gələcək idarəetmə modeli yenidən gündəmə gəlib.
Maraqlıdır, rejim dəyişikliyi realdırmı?
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a danışan siyasi şərhçi Oqtay Qasımov bildirib ki, son müharibədə ABŞ və İsrailin əsas hədəflərindən biri İranda siyasi rejim dəyişikliyi olsa da, bu məqsədə nail olunmayıb.
“Yaxın perspektivdə İranda rejim dəyişikliyi real görünmür və mövcud sistem öz dayanıqlığını qoruyur. Ali liderin varisi kimi tez-tez adı hallanan Müctəba Xamenei müəyyən siyasi dayaqlara malikdir. Xüsusilə, onun atasının sağlığında İranın əsas güc strukturlarından biri olan SEPAH daxilində nüfuz qazandığı qeyd olunur.
88 üzvdən ibarət Ekspertlər Şurasında ona dəstək verə biləcək qüvvələr mövcud olsa da, bu, yekdil deyil və müəyyən daxili müxalifətin olması da istisna edilmir. Bu isə onun potensial liderliyi ətrafında fikir ayrılıqlarının mövcudluğunu göstərir”.
Analitikə görə, hazırkı şəraitdə İranda əsas qərarların verilməsində SEPAH-ın rolu son dərəcə böyükdür.
“Faktiki olaraq hərbi-siyasi idarəetmə modeli formalaşıb və strateji qərarlar məhz bu strukturun təsiri ilə qəbul edilir. Bu baxımdan, Müctəba Xameneinin mümkün liderliyi də böyük ölçüdə SEPAH-la münasibətlərindən və bu qurumun dəstəyindən asılı olacaq”.
Ekspert xatırladır ki, vaxtilə Əli Xamenei ali lider seçilərkən də zəif fiqur kimi qiymətləndirilirdi.
“Lakin o, zamanla rəqiblərini sıradan çıxararaq hakimiyyətini möhkəmləndirməyə nail oldu və uzun illər ölkəyə rəhbərlik etdi.
Bu kontekstdə Müctəba Xamenei ilə bağlı da oxşar ssenarinin mümkünlüyü istisna edilmir. Onun gələcək siyasi davranışı, güc balansını necə quracağı və daxili elitalarla münasibətləri bu prosesdə həlledici rol oynayacaq”
Beləliklə, müharibədən sonrakı geosiyasi şəraitdə İranda ali liderlik institutunun gələcəyi bir neçə əsas faktordan – SEPAH-ın mövqeyi, dini-siyasi elitanın razılaşması, mümkün varisin siyasi bacarığı və ictimai rəyin istiqamətindən asılı olacaq. Bu amillərin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi isə ölkənin gələcək siyasi kursunu müəyyənləşdirəcək.
