Son aylarda Azərbaycanda qiymət artımı artıq statistik göstəricidən çıxaraq insanların gündəlik həyatında hiss olunan əsas problemə çevrilib. Rəsmi rəqəmlər inflyasiyanın 5-6% civarında olduğunu göstərsə də, real həyatda xüsusilə ərzaq məhsullarında artım daha yüksək hiss olunur.
Ekspertlər bildirir ki, inflyasiyanın əsas yükü məhz gündəlik istehlak məhsullarının üzərinə düşür. Ərzaq xərcləri ailə büdcəsinin 40%-dən çoxunu təşkil etdiyi üçün bahalaşma birbaşa sosial təsir yaradır.
Bəs bu vəziyyətdə insanlar necə davranmalıdır?
Qənaət etmək mümkündürmü, yoxsa bu artıq “yaşamaq strategiyası”na çevrilməlidir?
Bakupost.az mövzunu araşdırıb.
Bahalaşmanın əsas səbəbləri: problem haradan başlayır?
Qiymət artımı təsadüfi deyil və bir neçə əsas amildən qaynaqlanır:
• İdxaldan asılılıq – ərzaq və bir çox məhsullar xaricdən gəlir, dünya bazarındakı bahalaşma avtomatik ölkəyə ötürülür
• Logistika və xammal xərcləri – daşınma və istehsal bahalaşdıqca son qiymət də artır
• Daxili tələbin artması – maaş və sosial ödənişlərin artımı bazarda əlavə təzyiq yaradır
• Enerji və tarif dəyişiklikləri – yanacaq, kommunal qiymətlər digər sahələrə domino effekti verir
Yəni məsələ təkcə “qiymətlər qalxıb” deyil – bu, sistemli iqtisadi prosesdir.
Ən çox hansı sahələrdə qənaət etmək mümkündür?
1. Ərzaq – əsas zərbə nöqtəsi
Ən böyük xərc məhz buradadır.
Tövsiyə:
• Həftəlik alış siyahısı hazırlamaq
• Emosional alışlardan qaçmaq
• Yerli və mövsümi məhsullara üstünlük vermək
• Hazır yemək əvəzinə evdə bişirmək
Ən sadə qayda: “Planlaşdırılmamış alış – əlavə xərcdir”
2. Kommunal xərclər – görünməyən itkilər
Tövsiyə:
• Elektrik və qaz istifadəsini optimallaşdırmaq
• Enerji qənaətli cihazlardan istifadə
• Lazımsız işıq və cihazları söndürmək
Kiçik qənaətlər ay sonunda ciddi fərq yaradır.
3. Geyim və texnika – impuls alışlardan uzaq durun
2026-da məhz bu sahələrdə də qiymət artımı gözlənilir.
Tövsiyə:
• “İstəyirəm” yox, “lazımdır?” sualını ver
• Endirimlərə aldanmamaq
• Keyfiyyətli və uzunömürlü məhsul seçmək
4. Nəqliyyat və gündəlik xərclər
Tövsiyə:
• Marşrutları planlaşdırmaq
• Lazımsız səfərləri azaltmaq
• Bir neçə işi bir gedişdə həll etmək
5. Əyləncə və “kiçik xərclər”
Ən təhlükəli kateqoriya məhz budur – hiss olunmadan artır.
Tövsiyə:
• Gündəlik xərcləri qeyd etmək
• Abunə və xidmətləri yoxlamaq
• “Hər gün az-az xərclə” prinsipindən çıxmaq
Qənaət – yoxsulluq yox, idarəetmədir
Ekspertlər bildirir ki, inflyasiya şəraitində əsas məsələ gəlirin artması yox, xərclərin düzgün idarə olunmasıdır.
Bu gün qənaət artıq seçim deyil – maliyyə savadlılığının tərkib hissəsidir.
Yeni reallıq – yeni davranış modeli
Azərbaycanda qiymət artımı yaxın dövrdə tam dayanacaq proses deyil. Çünki bu, həm daxili, həm də qlobal amillərlə bağlıdır.
Bu səbəbdən insanlar üçün ən doğru strategiya:
Daha çox qazanmaq yox, daha ağıllı xərcləməkdir!
