Qərbi Azərbaycanın Paşakənd kəndi – QƏDİM YURDUN İZLƏRİ

Qərbi Azərbaycan, Paşakənd kəndi

Paşakənd Qərbi Azərbaycanın tarixi Dərəçiçək mahalında, keçmiş İrəvan quberniyasının Yeni-Bayazid qəzasında, sonrakı dövrdə isə Axta (Razdan) rayonunda yerləşən qədim Azərbaycan kəndlərindən biri olub. Kənd Axta rayon mərkəzindən təxminən 15 kilometr şimal-qərbdə, Pəmbək dağının ətəyində, Kəvər çayının yaxınlığında, dəniz səviyyəsindən təxminən 1750 metr yüksəklikdə yerləşib.

Paşakənd adının mənası

Paşakənd toponimi “Paşa” şəxs adı ilə “kənd” sözünün birləşməsindən yaranıb. Bu baxımdan ad antroponim mənşəli toponim kimi izah edilir. Kənd Qafqazın beşverstlik xəritəsində də Paşakənd adı ilə qeydə alınıb.

Maraqlı məqamlardan biri də budur ki, bəzi erməni mənbələrində kəndin adı hərfi tərcümə edilərək “Paşaqyuğ” formasında göstərilib. 1935-ci ildə isə kəndin adı dəyişdirilərək Marmarik qoyulub.

Paşakəndin tarixi və əhalisi

Mənbələrə görə, Paşakənddə XIX əsrdə azərbaycanlı əhali yaşayırdı. Əhali statistikalarında kənddə 1831-ci ildə 76, 1873-cü ildə 268, 1886-cı ildə 436, 1897-ci ildə 490, 1908-ci ildə 673, 1914-cü ildə 908, 1916-cı ildə isə 712 azərbaycanlının yaşadığı göstərilir.

Kənd sakinlərinin əsas məşğuliyyətləri arasında maldarlıq, əkinçilik, bağçılıq, ticarət və sənətkarlıq qeyd olunur. Dağlıq ərazidə yerləşməsi xüsusilə heyvandarlığın kənd təsərrüfatında mühüm yer tutmasına şərait yaradıb.

1918-ci il hadisələri

Paşakəndin Azərbaycanlı əhalisi 1918-ci ildə ağır hadisələrlə üzləşib. Mənbələrdə kənd sakinlərinin qırğınlara məruz qalaraq kənddən qovulduğu və 1919-cu ildə kəndə 380 erməninin yerləşdirildiyi qeyd edilir.

Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra sağ qalan azərbaycanlıların bir hissəsi kəndə qayıdıb. Sonrakı statistik məlumatlarda 1922-ci ildə 69, 1926-cı ildə 98, 1931-ci ildə isə 126 azərbaycanlının Paşakənddə yaşadığı göstərilir.

Paşakəndin adı Marmarik oldu

Paşakəndin tarixi adı 3 yanvar 1935-ci ildə dəyişdirilərək Marmarik qoyulub. 1948-ci ildə isə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı əsasında kənddə yaşayan azərbaycanlılar Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülüb.

Beləliklə, Paşakəndin Azərbaycanlı yaşayış məntəqəsi kimi tarixi mərhələsi başa çatıb. Bu gün kənd Kotayk vilayətinin ərazisində yerləşir və Marmarik adı ilə tanınır.

Paşakənd – Dərəçiçəyin qədim yurdlarından biri

Paşakəndin tarixində diqqət çəkən əsas məqamlar onun dağlıq coğrafiyası, qədim toponimi, XIX əsrdəki azərbaycanlı əhalisi, 1918-ci il hadisələri və 1948-ci il köçürülməsidir.

Kəndin adı Qərbi Azərbaycanın tarixi toponimləri arasında qorunub saxlanılıb. Paşa + kənd formasında yaranan bu ad həm kəndin dil və toponim xüsusiyyətlərini, həm də bölgədəki qədim yaşayış izlərini əks etdirir.