Bişkek görüşü sülh prosesində yeni mərhələ AÇDI: “İrəvan konstitusiya dəyişikliyinə getməlidir” — ŞƏRH
Avqustun 31-də Bişkekdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında növbəti görüş keçirilib. Görüşdə liderlər parlamentarilər və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və daha geniş sülh gündəliyinin dəstəklənməsinə verdikləri töhfələri qeyd edərək, bu təmasları müsbət dəyərləndiriblər. Liderlərin bu addımı regionda dayanıqlı sülhün formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Birbaşa dialoq mühiti tərəflər arasında gərginliyi azaltmaqla yanaşı, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası üçün də real zəmin yaradır. Eyni zamanda, sülh prosesinin tam yekunlaşması üçün İrəvanın konstitusiya dəyişikliyi kimi vacib öhdəlikləri icra etməsi əsas şərt olaraq qalır.
Mövzu ilə bağlıOxu24.com-a açıqlama verən politoloq Tofiq Abbasov Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərinin Bişkek görüşünü və gündəlikdəki əsas məsələləri ətraflı təhlil edib.
O bildirib ki, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Bişkek görüşü bir daha təsdiqlədi ki, artıq danışıqlar və təmaslar sülh məntiqi ilə yer alır:
“Biz eskalasiyadan və qarşıdurmadan daha da uzaqlaşırıq. Müzakirə obyektləri kimi bir neçə vacib məsələ nəzərdən keçirilib: buraya (TRIP) layihəsində Azərbaycanın iştirakı, mal dövriyyəsinin genişlənməsi, Azərbaycan üzərindən tranzitlərin Ermənistanın tələbatlarını ödəməkdən ötəri yük buraxılışı və Ermənistanın Azərbaycana nə kimi məhsullar vermə ehtimalları daxildir.
Əsas göstərici ondan ibarətdir ki, görüş təkbetək formatda, yəni iki lider arasında, üçüncü tərəfin iştirakı olmadan reallaşıb. Bu da onu göstərir ki, Bakı və İrəvan həqiqətən də yeni müstəviyə qədəm qoyurlar. Bu müstəvi ürəkaçandır, daha etibarlılıq nümunələrini göstərəndir və nəhayət, liderlər arasında bu format daimiliyə doğru hərəkət edir”.
Politoloq qeyd edib ki, Azərbaycan bu proseslərə çoxdan hazır idi. Məhz ikitərəfli formatda görüşlər Bakının həm təkidilə, həm də təsiri altında reallaşdı:
“Biz anlayırdıq ki, üçüncü tərəflərin iştirakı həmişə sağlam nəticə göstəmir. Ona görə də İrəvan nəhayət ki, Azərbaycanı, Bakının səsini eşitdi və indi bizim dediklərimizə riayət edir. Xatırladım ki, ən azı üç meydan var idi: Vaşinqton, Brüssel və Moskva. O meydanların da müzakirəsi artıq gündəmdən çıxıb, necə ki, Minsk qrupunun iştirakı gündəmdən birdefəlik çıxıb getdi. İndi sadəcə boşluqlara yol vermək olmaz, çünki faktiki olaraq Ermənistanda vəziyyət bir qədər təlatümlüdür. Xarici qüvvələrə qulluq edən bəzi partiyalar və onların öncülləri parlamentdə də yer alıblar və çalışırlar ki, sabotaj mexanizmlərini meydana gətirsinlər”.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda belə əcaib istəklər, faktlar yoxdur. Bu yalnız Ermənistanın daxili ictimai-siyasi həyatına xas olan göstəricidir. Ona görə də indi bir çox şeylər Nikol Paşinyanın özünün şəxsən mövqeyindən asılı olacaq.
“Biz Bişkekdə gördük ki, Ermənistan nümayəndələrinin xarici görünüşündə də özünəməxsus bir məmnunluq göstəriciləri var idi və yavaş-yavaş o buzlar əriməlidir. Təbii ki, Ermənistan xalqı da son parlament seçkilərində bildirdi ki, onlar sülhə ‘hə’ deyirlər, müharibəyə ‘yox’. İndi o ‘müharibəyə yox’ mövqeyini ‘sülhə hə’ səviyyəsinə gətirib çıxarmaq lazımdır ki, bu Ermənistana Azərbaycandan daha çox vacibdir və lazımdır”.
Tofiq Abbasov hesab edir ki, artıq magistral yol var. İkinci narahatlıq doğuran məqam odur ki, Ermənistan gedə-gedə silahlanır. O bildirib ki, burada Hindistanın və Fransanın mürtəce rolu var:
“Bişkekdə Prezident İlham Əliyevlə Hindistanın baş naziri Narendra Modi arasında hansı məqamlar müzakirə obyekti kimi nəzərdən keçirildiyini hazırda bilmirik, ama hər halda Hindistan da anlamalıdır ki, Cənubi Qafqazın əsas dövləti Azərbaycandır. Onun ictimai-siyasi, sosial, mədəni mənzərəsini məhz Azərbaycan formalaşdırır. Biz bütün göstəricilərimizə görə həm Gürcüstandan, həm də Ermənistandan güclüyük. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının ŞƏT sammitindəki müzakirələr və digər kontekstlər hamısı Azərbaycanın xarici siyasətinə uyğundur. Rəsmi Bakı çoxdan lazımi tədbirləri görüb ki, inteqrasiyanın koridorlar üzrə reallaşması ahəngdar olsun, əyləclər burda işləməsin. Bu baxımdan rəsmi Bakı kifayət qədər diqqət mərkəzindədir”.
Politoloq vurğulayıb ki, Ermənistan gərək yüz ölçüb bir biçsin, anlasın ki, Azərbaycan ona dair heç bir məkrli plan işləmir:
“Digər tərəfdən, Ermənistanın ev tapşırıqları var və onların da ən başlıcası Əsas Qanununa — hüquqi sahədə dəyişikliklərin gətirilməsidir ki, Ermənistan bunu mütləq etməlidir. Bu olarsa, yəqin ki, biz ən yaxın zamanda artıq sülh müqaviləsinin də imzalanmasının şahidi olacağıq.
Azərbaycan bu prosesdə əlindən gələni edib, hətta lazım olanından da çox edib”.
“Ermənistan burada gərək ən azı rəsmi Bakının, xüsusilə də Prezident İlham Əliyevin xidmətlərini layiqincə dəyərləndirsin. Anlasınlar ki, Azərbaycan onlar xainlik etməyib, onlar bizə xainlik ediblər. Qarabağda erməni azlığı qalsaydı, əllərinə silah almayıb Azərbaycan qanunlarına qarşı çıxmasaydılar, Azərbaycan onlar üçün yaşamaq şəraiti yaradacaqdı. Beləliklə, proseslər artıq öz axarı ilə gedir və burda pauzaların yaranmasına imkan vermək olmaz. Yeni təşəbbüslərə böyük ehtiyac var”,- deyə T.Abbasov əlavə edib.
