Azərbaycanda banklar və bank olmayan kredit təşkilatları (BOKT) tərəfindən fiziki şəxslərə kreditlərin verilməsi “Banklar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, Mərkəzi Bankın normativ xarakterli aktları və xüsusilə “Məsuliyyətli kreditləşmə haqqında Qaydalar” ilə tənzimlənir.
“Yeni Sabah”ın araşdırmasına əsasən, qanunvericiliyə və tənzimləyici tələblərə əsasən, vətəndaşlara kredit verilməməsinin əsas halları aşağıdakılardır:
Borcun gəlirə nisbəti limitinin aşılması
Ən yayğın imtina səbəblərindən biridir. Mərkəzi Bankın qaydalarına əsasən, vətəndaşın aylıq kredit öhdəliklərinin (tələb olunan yeni kredit də daxil olmaqla) onun rəsmi aylıq xalis gəlirinə olan nisbəti müəyyən edilmiş həddi (BGN göstəricisini) keçə bilməz. Əgər vətəndaşın aylıq gəlirinin böyük hissəsi artıq mövcud kreditlərə gedirsə, yeni kreditin verilməsi qanunla qadağandır.
Rəsmi gəlirin və ya məşğulluğun olmaması
Qanunvericilik kredit təşkilatlarından borcalanın təminatlılığını və ödəniş qabiliyyətini qiymətləndirməyi tələb edir. Müvafiq rəsmi gəlir mənbəyi (əmək müqaviləsi, sahibkarlıq fəaliyyəti, təqaüd, icarə gəliri və s.) və ya bu gəliri təsdiq edən sənədlər təqdim edilmədikdə istehlak kreditinin verilməsinə izin verilmir.
Mənfi kredit tarixçəsinin olması
Azərbaycan Kredit Bürosunun (AKB) məlumat bazasında borcalanın gecikdirilmiş borcları, vaxtı keçmiş öhdəlikləri və ya açıq məhkəmə çəkişmələri olduqda, risklərin idarə olunması tələblərinə əsasən kredit təşkilatları həmin şəxsə kredit ayıra bilməz.
Yaş həddi və fəaliyyət qabiliyyəti məhdudiyyəti
Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilən (Mülki Məcəlləyə əsasən məhkəmə qərarı ilə) şəxslərə müstəqil şəkildə kredit verilmir. Ayrıca, qanunvericilik və bankdaxili risk siyasətlərinə əsasən müəyyən olunmuş minimum yaşa (18 yaş) çatmayan şəxslər kredit ala bilməz.
Yaşayış minimumu limitinin qorunmaması
Kredit ödənişi çıxıldıqdan sonra vətəndaşın və onun öhdəliyində olan aile üzvlərinin (himayəsindəki şəxslərin) sərəncamında qalan məbləğ ölkə üzrə müəyyən olunmuş yaşayış minimumu həddindən aşağı düşərsə, məsuliyyətli kreditləşmə prinsiplərinə əsasən kreditin verilməsi məhdudlaşdırılır.
Tələb olunan girov və ya zaminliyin təmin edilməməsi
Təminatlı kreditlər (məsələn, ipoteka və ya iri həcmli biznes kreditləri) zamanı təqdim olunan girov əmlakı qanunvericiliyin tələblərinə cavab vermədikdə (üzərinə həbs qoyulduqda, digər öhdəliklərlə yükləndikdə və ya mülkiyyət hüququ tam təsdiqlənmədikdə) kreditin ayrılması mümkünsüz olur.
Çirkli pulların yuyulması və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı qanunvericilik məhdudiyyətləri
“Çirkli pulların yuyulmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə haqqında” Qanuna (PL/TM) əsasən, vətəndaş öz şəxsiyyətini, gəlir mənbəyini təsdiq edən sənədləri və ya tələb olunan benefisiar məlumatlarını təqdim etməkdən imtina etdikdə və ya riskli siyahılara düşdükdə banklar əməliyyat aparmaqdan və kredit verməkdən imtina etməyə borcludurlar.
