Qərbi Azərbaycan İcmasının təşkil etdiyi “Mədəni irs və qayıdış hüququ” mövzusunda III Beynəlxalq Konfransın III paneli çərçivəsində “Qeyri-maddi irs: qayıdışın canlı əsaslarının dirçəldilməsi” müzakirə edilib. Paneldə Litvadan olan mədəni geosiyasət tədqiqatçısı və “artXchange Global”ın direktoru Ornela Ramasauskaite çıxış edib.
O, Qərbi Azərbaycan İcmasının mədəni irs və qayıdış hüququ mövzularını elmi diskussiyaya çıxaran belə vacib platforma yaratdığı üçün minnətdarlığını bildirib.
Tədqiqatçı vurğulayıb ki, doktorluq işi münaqişə kontekstlərində vizual hekayələrin beynəlxalq tanınmasına təsir edən institusional qapı mexanizmlərini araşdırır və qeyri-maddi irsə vizual mədəniyyət aspektindən yanaşır.
Ramasauskaite vizual mədəniyyətin yaddaşın ötürülməsində infrastruktur kimi rolunu Pikassonun “ağ göyərçin” rəmzi, “Gernika” əsərinin institusional davamlılığı və “Şindlerin Siyahısı” filminin Holokost muzeylərinin fəaliyyətinə təsiri kimi nümunələrlə izah edib. Onun fikrincə, vizual mədəniyyət hansı irsin institusional yaddaşda qalacağını müəyyən edən əsas mexanizmlərdən biridir.
Litvanın deportasiyadan sonrakı strateji yaddaş idarəetməsi ilə Cənubi Asiyanın bölünmədən sonra koordinasiyasız yaddaş təcrübəsini müqayisə edən tədqiqatçı bildirib ki, ardıcıl yanaşma irsin daha davamlı ötürülməsinə imkan yaradır. O, tarixi həssas mövzuların emosional-didaktik çərçivələnməsinin beynəlxalq platformalarda bəzən müdafiəçilik kimi qəbul olunduğunu da diqqətə çatdırıb.
Ramasauskaite qeyri-maddi irsin dirçəldilməsi üçün “360 dərəcəli çərçivə” adlandırdığı yanaşmanı təqdim edərək, muzeylər, kino, müasir incəsənət, rəqəmsal media, musiqi, performans sənətləri və ictimai vizual mədəniyyətin koordinasiyalı şəkildə işləməsinin vacibliyini vurğulayıb. Tədqiqatlara görə, çoxkanallı ötürmə modeli yalnız ənənəvi institutlara söykənən yanaşmalardan daha geniş beynəlxalq legitimlik yaradır.
Tədqiqatçı icmalar üçün iki paralel yolun əhəmiyyətini qeyd edib: arxiv və şifahi tarixlərə əsaslanan hərtərəfli arxiv Yylu və beynəlxalq dövriyyə üçün nəzərdə tutulmuş Strateji Vizual-Media Yolu. Birincisi faktoloji baza yaradırsa, ikincisi emosional yaddaşın formalaşmasına təsir edir.
Xarici əməkdaşlığın rolunu şərh edən Ramasauskaite bildirib ki, yerli biliklərin orijinallığı ilə beynəlxalq elmi çərçivələri birləşdirən model mədəni irsin tanıdılmasında daha səmərəli olur. Bu, xarici validasiyanın üstünlüyü deyil, institusional qapı mexanizmlərinin real işləmə prinsipinin nəticəsidir.
Ramasauskaite yekunda qeyd edib ki, qeyri-maddi irsin dirçəldilməsi təkcə mədəniyyət sahəsi deyil, həm də mədəni geosiyasət məsələsidir və vizual mədəniyyətin beynəlxalq institutlar vasitəsilə necə hərəkət etdiyini dərindən anlamağı tələb edir.
