Azərbaycanda qəbir daşlarının hazırlanması ilə bağlı vahid standartların tətbiqi məsələsi vaxtaşırı müzakirə olunur. Xüsusilə məzarların həddindən artıq böyük və təmtəraqlı formada hazırlanması, üzərində mərhumun şəklinin və müxtəlif yazıların yerləşdirilməsi həm sosial, həm də dini baxımdan suallar yaradır.
Bəs İslam dinində sadə, eyni formada və mərhumun şəkli olmayan qəbir daşlarının hazırlanmasına necə baxılır?
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a danışan ilahiyyatçı Tural İrfan bildirib ki, İslam dinində qəbir daşlarının təmtəraqlı formada hazırlanması ilə bağlı hər hansı göstəriş yoxdur.
Onun sözlərinə görə, qəbir üzərində yalnız mərhumun tanınması və məzarın itirilməməsi üçün müəyyən nişanın olması kifayətdir:
“Bu baxımdan mərhumun şəklinin məzar daşına yerləşdirilməsi də doğru yanaşma deyil. Eyni zamanda bu, israfa səbəb olur.
Qəbir üzərində məzarın tanınması üçün nişan olmalıdır. Bu da standart formada həyata keçirilə bilər. Həzrət Peyğəmbərin dövründə də məzarların itirilməməsi, insanların yaxınlarının qəbrini asanlıqla tapa bilməsi üçün kiçik daş parçalarından istifadə olunurdu.
Təmtəraqlı və böyük qəbir daşları isə israf məsələsini gündəmə gətirir. İslam sosial bərabərliyi önə çəkir. Bu gün məzarlıqlarda varlı şəxslərin böyük və bahalı qəbir daşları ilə, maddi imkanı zəif insanların isə daha sadə məzarlarla dəfn olunduğunu görürük. Bu cür fərqliliklər İslamın mahiyyətinə uyğun deyil”.
İlahiyyatçı hesab edir ki, gələcəkdə qəbir daşları üçün vahid standartların müəyyənləşdirilməsi məqsədəuyğun olar. Onun fikrincə, bunun üçün müvafiq qanunvericilik çərçivəsində konkret qaydalar müəyyənləşdirilə bilər.
“Dini baxımdan müasirliyi də nəzərə alaraq standart qəbir daşlarının müəyyənləşdirilməsi mümkündür. Hər kəs öz yaxınını həmin standartlara uyğun şəkildə dəfn etməlidir. Qəbir daşında mərhumun şəklinin və ya müxtəlif yazıların, o cümlədən Quran ayələrinin yerləşdirilməsinə ehtiyac yoxdur. Ad, soyad və şəxsin tanınması üçün zəruri məlumatların qeyd olunması kifayətdir.
Bu gün bəzi məzarlıqlarda qəbir üzərində sanki saraylar tikilir. Kim nə qədər yer istəyirsə, həmin ərazini zəbt edir. Bulaqlar, müxtəlif qurğular və böyük mərmər abidələr hazırlanır. Xaricdən gətirilən mərmərlərin satışı və qəbir daşlarının hazırlanması artıq böyük biznes sahəsinə çevrilib. Sosial şəbəkələrdə də bu cür qəbir daşlarının reklamlarına rast gəlmək mümkündür.
Böyük qəbir daşları həm də məzarlıqlarda ərazilərin səmərəsiz istifadəsinə səbəb olur. Nəticədə qəbiristanlıqlar üçün daha böyük torpaq sahələrinə ehtiyac yaranır və problem getdikcə böyüyür.
Artıq mövcud qəbir daşlarının böyük hissəsi bu formada hazırlanıb. Onların sonradan dəyişdirilməsi və ya götürülməsi düzgün yanaşma olmaz. Lakin bundan sonra dəfn olunacaq insanlar üçün vahid və sadə standartların müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Əsas məsələ qəbir daşlarının standartlaşdırılmasıdır. Mərhumun tanınması üçün ad, soyad və zəruri məlumatların qeyd edilməsi kifayətdir. Şəklə və təmtəraqlı daşlara ehtiyac yoxdur”.
