Azərbaycanda dağlıq və soyuq iqlimli rayonlarda yaşayan ailələr üçün kommunal tariflərin azaldılması təklif olunur. Bu addımın atılması qış aylarında artan istilik xərclərinin azaldılmasına və regionlarda yaşayışın daha əlverişli olmasına kömək edə bilər.
Gündəm24.az xəbər verir ki, deputat Zahid Oruc Milli Məclisin plenar iclasında çıxışı zamanı bölgələrdə iqlim şəraitinin fərqli olduğunu nəzərə alaraq kommunal tariflərə xüsusi yanaşmanın tətbiqini təklif edib.
Onun sözlərinə görə, Qusar, Quba, Gədəbəy, Daşkəsən, Lerik, Yardımlı, Şahbuz və Kəlbəcər kimi rayonlarda soyuq hava şəraiti daha uzun müddət davam edir. Belə ərazilərdə yaşayan ailələrin istiliyə tələbatı Bakı və Abşeronla müqayisədə fərqlənir. Deputat hesab edir ki, bütün bölgələrdə eyni istehlak limitlərinin tətbiqi sosial baxımdan bərabərsizliyə səbəb ola bilər.
Qaz və işıq tarifləri hazırda necə hesablanır?
Hazırda Azərbaycanda əhali üçün təbii qazın qiyməti illik istehlak həcmindən asılı olaraq üç pillə üzrə müəyyənləşdirilir. İllik 1200 kubmetrə qədər istifadə olunan qazın hər kubmetri 12,5 qəpik, 1200–2500 kubmetr aralığındakı hissə 22 qəpik, 2500 kubmetrdən artıq hissə isə 30 qəpikdir. Elektrik enerjisində də istehlak həcminə əsaslanan tarif sistemi tətbiq edilir. Aylıq 200 kilovat-saatadək elektrik enerjisinin bir kilovat-saatı 8,4 qəpik, 200–300 kilovat-saat aralığındakı hissə 10 qəpik, 300 kilovat-saatdan artıq hissə isə 15 qəpikdir. <
Bu sistemdə əsas meyar istehlakın həcmidir. Yəni qazın və elektrik enerjisinin qiyməti birbaşa yaşayış yerinin iqliminə görə dəyişmir. Nəticədə qışı uzun və sərt keçən rayonda yaşayan ailə daha çox qaz işlətdikdə istehlakın növbəti tarif pilləsinə düşməsi ilə üzləşə bilər.
Məsələn, qışın böyük hissəsində evini qazla qızdıran ailənin illik sərfiyyatı 2500 kubmetri keçərsə, bu həddi aşan qaz üçün daha yüksək tarif ödəməli olacaq. Mülayim iqlimli ərazidə yaşayan ailənin istilik ehtiyacı daha az olduğundan onun eyni həddi keçməməsi mümkündür.
Rayonlara görə fərqli tariflər tətbiq edilə bilərmi?
Mövcud qanunvericilikdə tənzimlənən qiymətlərin istehlakçı qrupları üzrə fərqləndirilməsi və dövlət büdcəsindən subsidiya verilməsi kimi mexanizmlər nəzərdə tutulur. Bu, regional tarif fərqlərinin hüquqi və iqtisadi baxımdan araşdırılması üçün imkan yaradır. Lakin konkret rayonlarda qaz və elektrik enerjisinin ucuzlaşdırılması üçün müvafiq qərar və mexanizmlər hazırlanmalıdır.
Mümkün variantlardan biri soyuq iqlimli rayonlarda qış ayları üçün ayrıca güzəşt mexanizminin yaradılmasıdır. Digər variant isə həmin ərazilərdə yaşayan ailələr üçün daha yüksək güzəştli istehlak limitlərinin müəyyən edilməsidir. Bu halda ailələr müəyyən edilmiş hədd daxilində daha aşağı tariflə enerji istifadə edə bilərlər.
Ancaq belə bir sistemin tətbiqi üçün hansı rayonların güzəşt alacağı, qış mövsümünün müddətinin necə müəyyənləşdiriləcəyi və güzəştin hansı istehlakçılara şamil olunacağı dəqiqləşdirilməlidir. Təkcə rayonun adına əsaslanan yanaşma da kifayət etməyə bilər. Çünki eyni rayonda yerləşən yaşayış məntəqələrinin iqlimi və ailələrin istilik ehtiyacı fərqlənə bilər.
Bu addım ailələrin xərclərini azaldacaqmı?
Əgər güzəştlər əlavə şərtlər olmadan deyil, real istilik ehtiyacını nəzərə alan mexanizm əsasında tətbiq edilərsə, soyuq rayonlarda yaşayan ailələrin kommunal xərclərinin azalmasına kömək edə bilər. Xüsusilə qışda qaz sərfiyyatı yüksək olan ailələr üçün güzəştli limitlərin artırılması əhəmiyyətli ola bilər.
Bununla belə, tariflərin azaldılması enerji təchizatının xərcləri və dövlətin mümkün subsidiya yükü ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Güzəştlərin maliyyələşdirilməsi üçün ayrıca vəsait ayrılması nəzərdə tutulacaqsa, onun büdcəyə təsiri də hesablanmalıdır. Digər tərəfdən, yalnız istehlak həcminə görə güzəşt tətbiq etmək aztəminatlı ailələrlə daha yüksək gəlirli ailələr arasındakı fərqi tam nəzərə almaya bilər.
Bu baxımdan, iqlim amili ilə yanaşı, ailənin gəliri, yaşayış evinin istilik sistemi və faktiki enerji ehtiyacı da qiymətləndirilə bilər.
Regionlarda yaşayışın stimullaşdırılması baxımından əhəmiyyəti
Kommunal xərclər regionlarda yaşayış şəraitinə təsir edən amillərdən biridir. Xüsusilə qışın uzun sürdüyü ərazilərdə istilik üçün daha çox vəsait xərclənməsi ailələrin büdcəsinə əlavə yük yarada bilər. Buna görə də tarif güzəştləri regionlarda yaşayışı stimullaşdırmaq üçün nəzərdən keçirilə biləcək tədbirlərdən biridir.
Lakin təkcə qaz və elektrik enerjisinin ucuzlaşdırılması kəndlərdən şəhərlərə köçün qarşısını almaq üçün kifayət etməyəcək. Bölgələrdə iş yerlərinin yaradılması, səhiyyə və təhsil xidmətlərinin əlçatanlığı, nəqliyyat imkanları və sahibkarlığın inkişafı da mühüm rol oynayır.
Nəticə etibarilə, soyuq rayonlarda kommunal tariflərin azaldılması mümkündürmü sualının cavabı yalnız qiymətlərin dəyişdirilməsindən asılı deyil. Əsas məsələ güzəştlərin hansı meyarlarla tətbiq olunacağı və onların həm ailələr, həm də dövlət büdcəsi üçün nə dərəcədə səmərəli olacağıdır.//sfera.az
