Talın mahalı: Qərbi Azərbaycanın səssiz şahidi olan qədim yurd
Qərbi Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Talın mahalı tarix boyu Azərbaycan xalqının izlərini yaşadan mühüm bölgələrdən biri olub. İrəvan xanlığının tərkibinə daxil olan bu mahal əlverişli coğrafi mövqeyi, münbit torpaqları və zəngin təsərrüfat ənənələri ilə seçilib.
Tarixi mənbələrdə Talının adına hələ orta əsr sənədlərində rast gəlinir. Mahal indiki Ermənistan ərazisinin qərb hissəsində, Alagöz dağının cənub-qərb ətəklərində yerləşirdi. Talın mühüm karvan yollarının üzərində yerləşdiyi üçün bölgənin ticarət və iqtisadi həyatında xüsusi rol oynayırdı. Buradan keçən yollar İrəvanı Qars, İğdır və Anadolunun digər bölgələri ilə birləşdirirdi.
Əsrlər boyu Talın mahalında azərbaycanlı əhali yaşayıb, kənd təsərrüfatı ilə məşğul olub. Əhali əsasən əkinçilik, heyvandarlıq və sənətkarlıqla dolanırdı. Mahalın münbit torpaqlarında taxılçılıq inkişaf etmiş, geniş otlaq sahələri isə maldarlığın inkişafına şərait yaratmışdı. Talının kəndlərində xalqımızın qədim adət-ənənələri, folkloru və milli dəyərləri qorunub saxlanılırdı.
XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqaza yürüşləri və bölgədə baş verən siyasi dəyişikliklər Talın mahalının taleyinə də təsir göstərdi. Türkmənçay müqaviləsindən sonra bölgədə inzibati dəyişikliklər aparıldı, sonrakı illərdə isə ərazinin demoqrafik tərkibi dəyişdirildi. Yerli azərbaycanlı əhali müxtəlif dövrlərdə öz doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur edildi.
XX əsrdə baş verən deportasiyalar Talın mahalının Azərbaycan izlərinin zəifləməsinə səbəb olsa da, bu torpaqlara bağlı xatirələr xalqımızın yaddaşında yaşamaqda davam edir. Talın mahalı bu gün də Qərbi Azərbaycan irsinin ayrılmaz hissəsi, ata-baba yurdunun simvollarından biri kimi xatırlanır.
Talın təkcə bir mahal deyil, həm də tariximizin, mədəniyyətimizin və milli yaddaşımızın mühüm bir parçasıdır. Bu qədim yurdun adı, burada yaşamış insanların həyat tərzi və yaratdığı irs gələcək nəsillərə ötürülməsi vacib olan dəyərlər sırasındadır.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
