Bəzən insan bir yerə sadəcə getmir – o yerə öz yaddaşını, keçmişini, xatirələrini və gələcəyə olan ümidlərini də aparır. Qazax səfəri də belə səfərlərdən biri idi.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt nümayəndəliyinin üzvləri Qazax, Tovuz və Ağstafa rayonlarına səfəri ilk baxışdan adi bir bölgə səfəri təsiri bağışlaya bilərdi. Amma bu səfərin hər dayanacağında başqa bir tarix, hər görüşündə başqa bir xatirə, hər söhbətində isə Azərbaycan insanını birləşdirən milli-mənəvi dəyərlər vardı.
Bu səfər həm tarixi yaddaşın yaşadılması, həm bölgələr arasında mənəvi bağların möhkəmləndirilməsi, həm də Qərbi Azərbaycan həsrətinin bir daha dilə gətirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Səfərin təşkilində Qərbi Azərbaycan İcmasının Sumqayıt nümayəndəliyinin sədri Ramiz İsmayılov və Karvansaray rayonunun Haqqıxlı kənd icmasının sədri həmçinin Qaradağ rayon nümayəndəliyinin sədr müavininin İbad Mehdiyevin xüsusi əməyi vardır.
Nümayəndə heyətinin Qazaxda qarşılanması da xüsusi diqqət çəkdi. Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin nümayəndələri, gənclər təşkilatlarının təmsilçiləri və rayon ictimaiyyətinin fəalları ilə keçirilən görüşlər qarşılıqlı hörmət və səmimiyyət şəraitində baş tutdu. Qazaxın özünəməxsus ab-havası, insanlarının qonaqpərvərliyi və səmimiyyəti səfərin ilk saatlarından hiss olunurdu.
Nümayəndə heyəti Qazaxda bir gecə qalaraq rayonun tarixi və mədəni məkanlarını ziyarət etdi. Gənclər Evi, Heydər Əliyev Mərkəzi, Diyarşünaslıq Muzeyi, böyük Azərbaycan şairi Səməd Vurğunun ev-muzeyi, eləcə də Qori Seminariyasının Qazaxdakı binası ilə tanışlıq səfərin yadda qalan məqamlarından oldu. Bu məkanların hər biri Azərbaycanın tarixindən bir səhifəni özündə yaşadır.
Qori Seminariyasının Qazaxdakı binasına baxarkən isə insan istər-istəməz Azərbaycan maarifçiliyinin, milli düşüncənin və ziyalılıq tariximizin izlərini düşünür. Bu torpaqlardan neçə-neçə ziyalı, müəllim, şair və fikir adamı yetişib. Qazax yalnız coğrafi məkan deyil, Azərbaycanın milli-mədəni yaddaşının mühüm ünvanlarından biridir.
Səfərin ən maraqlı və yaddaqalan məqamlarından biri isə Azərbaycan teatr və kino sənətinin sevilən simalarından, xalq artisti Valeh Kərimovun nümayəndə heyəti ilə birlikdə Qazaxa səfər etməsi oldu. Onu milyonlarla tamaşaçı “Moşu” obrazı ilə tanıyır.
“Moşu” obrazı özünəməxsus danışıq tərzi, yumoru, davranışı və Qazax elinə xas koloritlə Azərbaycan tamaşaçısının yaddaşında xüsusi yer tutub.
Bu dəfə isə ekranlardan tanıdığımız həmin sənətkar Qazaxda idi.
Valeh Kərimovun Qazax sakinləri ilə görüşü, insanlarla söhbəti, xatirələri bölüşməsi səfərə tamam başqa bir ovqat qatdı. Sanki illər əvvəl ekran vasitəsilə evlərimizə qonaq gələn “Moşu” bu dəfə Qazaxın özünə – həmin insanların arasına gəlmişdi.
Bu görüşdə sənət, tarix və insan yaddaşı bir nöqtədə birləşmişdi.
İllər sonra isə qəribə bir həyat döngüsü baş verdi. Vaxtilə ekranda Qrenfeld stansiyasından danışan Moşu bu dəfə həmin məkanın özünə – Qrenfeld stansiyasına gedib onu öz gözləri ilə gördü. Bir vaxtlar film qəhrəmanının dilindən eşitdiyimiz həmin xatirənin izi bu dəfə real həyatın içində davam etdi.
Sanki kino ilə həyat bir anlıq bir-birinə qarışdı. Vaxtilə ekranda danışılan Qrenfeld stansiyası bu dəfə Valeh Kərimovun, yəni Moşunun qarşısında real məkan kimi dayanmışdı. Bu, sadəcə bir səfər deyildi; illər əvvəl çəkilmiş bir filmin yaddaşda qalan səhnəsinin həyatın içində yenidən canlanması idi.
Valeh Kərimovun Qazax sakinləri ilə görüşü, insanlarla söhbəti, xatirələri bölüşməsi səfərə tamam başqa bir ovqat qatdı.
Amma səfərin ən duyğulu anı başqa idi.
Qazaxdan Qərbi Azərbaycan istiqamətinə baxmaq…
Bu, adi bir mənzərəni seyr etmək deyildi.
İnsan qarşısındakı dağlara, düzlərə, kəndlərə baxarkən yalnız təbiəti görmür. O mənzərənin arxasında bir tarix, bir yurd, bir yaddaş dayanır.
Qərbi Azərbaycan yurdları Qazaxdan uzaqda deyil.
Bəzən məsafə kilometrlərlə ölçülür. Bəzən isə bir yurdun məsafəsi illərlə, həsrətlə, göz yaşları ilə ölçülür.
Qazaxdan baxanda insan anlayır ki, bəzi yerlər xəritədə sadəcə bir nöqtə deyil.
Orada ata-babaların yaşadığı evlər var.
Orada kəndlər var.
Orada məzarlar var.
Orada uşaqlıq xatirələri, ailə tarixləri, nəsillərin yaddaşı var.
Və ən əsası, orada bir insanın “mənim yurdum” dediyi torpaq var.
Ramiz İsmayılovun baxışlarında olan yurd həsrətini görməmək mümkün deyildi.
Qazaxdan Qərbi Azərbaycan istiqamətinə açılan mənzərə xüsusilə Ramiz İsmayılovu duyğulandırmışdı.
Bir anlıq insanın üzündə sözə sığmayan bir hiss görünür.
Sanki qarşıdakı dağların o üzündə bir yurd var və insanın ürəyi həmin yurda doğru qaçmaq istəyir.
Ramiz İsmayılovun baxışlarında da elə bir duyğu vardı – sanki quş qanadı taxıb o dağların üzərindən uçmaq, illərin ayırdığı yurda çatmaq istəyirdi.
Bəzən insanın getmək üçün ayaqlarına deyil, qanadlarına ehtiyacı olur.
Çünki yurd həsrəti yol tanımır.
İnsan Qazaxda dayanıb uzaqlara baxanda elə bilir ki, o torpaqlara əlini uzatsa, uşaqlıqdan eşitdiyi bir səsə, ata-baba xatirəsinə, doğma bir evin qapısına toxuna biləcək.
Amma qarşıda sərhəd, arada illər və hələ qət edilməmiş bir yol var.
Bu baxış həm kədər idi, həm ümid.
Həm həsrət idi, həm də sabaha inam.
Bəlkə də səfərin ən böyük mənası məhz burada idi.
Bu gün biz Qazaxdan Qərbi Azərbaycana baxırıq.
Sabah isə inşallah, Qazaxdan Qərbi Azərbaycana doğru yola çıxacağımız gün gələcək.
Bu gün uzaqdan gördüyümüz dağların, kəndlərin, yolların, yurd yerlərinin qarşısında dayanıb xatirələrimizi danışırıq.
Sabah isə həmin yerlərin özündə xatirələrimizi yaşayacağıq.
Bu gün “kaş gedə biləydik” deyirik.
Sabah “getdik” deyəcəyik.
Bu gün Qazaxdan Qərbi Azərbaycana baxan gözlərdə həsrət var.
Sabah həmin gözlərdə sevinc göz yaşları olacaq.
Çünki yurd yalnız torpaq deyil.
Yurd insanın özünü tamamladığı yerdir.
Bu səfər yalnız Qazax, Tovuz və Ağstafaya təşkil olunmuş bir səyahət deyildi.
Bu, Azərbaycan daxilində yaşayan insanların bir-birinə mənəvi bağlılığının daha bir nümunəsi idi.
Qərbi Azərbaycan İcmasının nümayəndələrinin Qazax insanları ilə görüşməsi, yerli ictimaiyyətlə ünsiyyət qurması, tarixi-mədəni məkanları ziyarət etməsi bir daha göstərdi ki, Azərbaycan insanını birləşdirən ən böyük qüvvələrdən biri yaddaşdır.
Yaddaş varsa, bağ var.
Bağ varsa, ümid var.
Ümid varsa, yol var.
Və o yolun bir ucu Qazaxdan başlayıb Qərbi Azərbaycana uzanır.
Bu yol təkcə fiziki yol deyil.
Bu, yaddaşdan gələcəyə uzanan yoldur.
Bu, həsrətdən ümidə gedən yoldur.
Bu, keçmişdən sabaha açılan yoldur.
Qazax bizi öz tarixi, mədəniyyəti, insanları və qonaqpərvərliyi ilə qarşıladı.
Biz Qazaxda Səməd Vurğunun ruhunu, Azərbaycan maarifçiliyinin izlərini, milli mədəniyyətimizin yaddaşını gördük.
Biz Qazax insanının səmimiyyətini hiss etdik.
Biz “Moşu”nu canlandıran Valeh Kərimovu doğma Qazax mühitində gördük.
Və ən əsası, Qazaxdan Qərbi Azərbaycana baxdıq.
Bir az kədərlə…
Bir az həsrətlə…
Amma böyük bir inamla.
Çünki biz bilirik ki, yollar bəzən uzun olur, amma ümid varsa, yolun sonu görünür.
İnşallah, elə bir gün gələcək ki, Qazaxdan Qərbi Azərbaycana yola düşəcəyik.
O gün bu səfərin davamı olmayacaq.
O gün illərlə ürəklərdə daşınan bir arzunun gerçəkləşdiyi gün olacaq.
İnşallah, növbəti dəfə Qazaxdan Qərbi Azərbaycana baxmayacağıq.
Qazaxdan Qərbi Azərbaycana gedəcəyik!
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
İlkin Şirinov
