Qərbi Azərbaycanın Dəlləkli kəndi – tarixi adı və unudulmayan keçmişi
Qərbi Azərbaycanın tarixi yaşayış məntəqələrindən biri olan Dəlləkli kəndi keçmiş İrəvan xanlığı ərazisində yerləşib. Tarixi mənbələrdə kəndin adı Dəlləkli kimi qeydə alınıb. Sonralar İrəvan qəzasına daxil olan yaşayış məntəqəsi hazırda Ermənistanın Kotayk vilayəti ərazisində yerləşir. Kəndin adı 1831-ci ildə aparılmış kameral siyahıyaalma materiallarında və 1913-cü ildə tərtib edilmiş Qafqazın beşverstlik xəritəsinin əlifba göstəricisində də əksini tapıb.
Kəndin adının mənşəyi yerli nəsil adı ilə əlaqələndirilir. Toponimik mənbələrdə Dəlləkli adının Mərzili tayfasının bir qolunu təşkil edən Dəlləkli nəslinin adı əsasında yarandığı bildirilir. Bu cür yer adları bölgənin tarixi məskunlaşmasını və nəsillərin coğrafi adlarda qorunub saxlanan izlərini öyrənmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Dəlləkli kəndinin əhali statistikası burada azərbaycanlıların uzun müddət yaşadığını göstərir. Tarixi məlumatlara əsasən, 1873-cü ildə kənddə 201, 1886-cı ildə 317, 1897-ci ildə 374, 1908-ci ildə 396, 1914-cü ildə isə 445 azərbaycanlı yaşayırdı. Bu rəqəmlər kəndin həmin dövrdə əhalisi artan yaşayış məntəqələrindən biri olduğunu göstərir.
XX əsrin əvvəllərində bölgədə baş verən hadisələr kəndin demoqrafik vəziyyətinə də təsir göstərib. Sonrakı illərin siyahıyaalma məlumatlarında azərbaycanlı əhalinin sayının kəskin azaldığı görünür: 1922-ci ildə 24, 1931-ci ildə isə 40 azərbaycanlı qeydə alınıb. Eyni mənbədə həmin illərdə erməni əhalisinin sayının artdığı göstərilir.
Kəndin adı da zamanla dəyişdirilib. Mənbədə göstərilən məlumata görə, 1948-ci ildə Dəlləkli adı Zovaşenlə əvəz olunub. Beləliklə, əsrlər boyu tarixi adını daşıyan kənd yeni adla rəsmiləşdirilib.
Dəlləkli kəndinin tarixi bir yaşayış məntəqəsinin adından daha artıq məna daşıyır. Onun adı tarixi sənədlərdə, əhali siyahılarında və toponimik araşdırmalarda qorunub saxlanılıb. Dəlləkli adı bu gün də Qərbi Azərbaycanın tarixi coğrafiyasını, burada yaşamış insanların keçmişini və doğma yurda bağlılığını xatırladan toponimlərdən biridir.
Qərbi Azərbaycan İcması Sumqayıt Nümayəndəliyi
Ramiz İsmayılov
