ABŞ və Çin arasında son dövrdə artan iqtisadi, texnoloji və geosiyasi rəqabət yeni qlobal qarşıdurma mərhələsinə çevrilə bilərmi? Vaşinqtonun Çini əsas strateji rəqib elan etməsi və Pekinin buna qarşı atdığı addımlar dünya nizamına, xüsusilə də Avropa, Rusiya və Cənubi Qafqaza necə təsir göstərə bilər?”
Mövzu ilə bağlı Gündəm24.az -a politoloq Elman Telmanoğlu maraqlı fikirlər səsləndirib. O, bildiribki, son dövlər baş verən proseslər fonunda düşünürəm ki, ABŞ və Çin arasında rəqabət artıq ticarət müharibəsi çərçivəsindən çıxaraq texnologiya, süni intellekt, yarımkeçiricilər, enerji və geosiyasi təsir uğrunda mübarizəyə çevrilib. Vaşinqton Çinin yüksəlişini əsas strateji çağırış kimi qəbul edir, Pekin isə ABŞ-ın məhdudlaşdırıcı siyasətinə qarşı iqtisadi və texnoloji imkanlarını gücləndirir.
Bununla belə, bunu hələ klassik “soyuq müharibə” kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Tərəflər arasında ciddi iqtisadi qarşılıqlı asılılıq qalır və birbaşa hərbi toqquşma hər iki tərəf üçün böyük risk yaradır. Düşünürəm ki, əsas təhlükə rəqabətin Tayvan kimi həssas məsələlər üzərindən nəzarətsiz eskalasiyaya çevrilməsidir.
Bu rəqabət dünya nizamına, xüsusilə Avropa, Rusiya və Cənubi Qafqaza necə təsir göstərə bilər?
ABŞ–Çin rəqabətinin dərinləşməsi dünyada qütbləşməni artıracaq və Avropanı daha mürəkkəb seçim qarşısında qoyacaq. Rusiya isə Çinlə yaxınlaşmanı Qərbin təzyiqlərinə qarşı mühüm alternativ kimi görür. Lakin bu proses Moskvanın Pekindən iqtisadi və texnoloji asılılığını da artıra bilər.
Cənubi Qafqazda isə böyük güclərin rəqabəti yeni geosiyasi imkanlar yaradır. Xüsusilə Orta Dəhliz və Şərq–Qərb nəqliyyat bağlantıları Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artırır. Azərbaycan üçün əsas məsələ hansısa güc mərkəzinə bağlanmaq deyil, balanslaşdırılmış siyasət apararaq bu rəqabətdən öz milli və iqtisadi maraqları üçün maksimum fayda əldə etməkdir.
Gündəm24.az
İlkin Şirinov
