Son illər Azərbaycanda kredit və digər borc öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməməsi vətəndaşlar üçün təkcə maliyyə çətinlikləri ilə deyil, həm də hüquqi məhdudiyyətlərlə müşayiət olunur. Xüsusilə, ölkədən çıxışa qoyulan qadağalar bu sahədə ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biridir. Bir tərəfdən qanunvericilik bu mexanizmi borcluların məsuliyyətə cəlb olunması üçün nəzərdə tutsa da, digər yandan onun tətbiqində şəffaflıq və operativliklə bağlı suallar yaranır.
Bəs kredit borcuna görə ölkədən çıxış məhdudiyyəti hansı hallarda tətbiq olunur və borc ödənildikdən sonra bu qadağanın vaxtında aradan qaldırılmasına kim cavabdehdir?
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən iqtisadçı ekspert Əkrəm Həsənov bildirib ki, söhbət təkcə bank kreditlərindən deyil, aliment kimi digər borc öhdəliklərindən də gedə bilər.
Əkrəm Həsənov
“Əgər vətəndaş borcu üzrsüz səbəbdən ödəmirsə, bu halda icra məmuru məhkəməyə müraciət edərək həmin şəxsin ölkədən çıxışına məhdudiyyət qoyulmasını istəyir.
Məhdudiyyət yalnız məhkəmə qərarı əsasında tətbiq olunur və vətəndaş bu prosesə cəlb edilir. Şəxs məhkəməyə dəvət olunur və qərardan narazı qalarsa, apellyasiya şikayəti verə bilər”.
Əkrəm Həsənovun sözlərinə görə, qanunvericilikdə əsas şərt borcun “üzrsüz səbəbdən” ödənilməməsidir:
“Üzrsüz səbəb o deməkdir ki, vətəndaşın borcu vermək imkanı var, lakin buna baxmayaraq onu ödəmir. Bu halı isə icra məmuru sübut etməlidir.
Təcrübədə belə hallar olur ki, vətəndaş borcunu ödəyə bilmədiyi halda belə, icra məmuru məhkəməyə müraciət edir və çıxış məhdudiyyəti tətbiq olunur. Hətta bəzi hallarda borc maaşdan və ya pensiyadan tutulduğu halda belə bu qadağa qoyulur ki, bu da absurddur.
Borc tam ödənildikdən sonra çıxış məhdudiyyətinin aradan qaldırılması üçün əlavə məhkəmə qərarına ehtiyac yoxdur. Bu səlahiyyət birbaşa icra məmuruna aiddir. Vətəndaş borcunu ödədikdən sonra icra məmuru özü, məhkəməyə müraciət etmədən qadağanı götürə bilər.”
Ekspertin sözlərinə görə, praktikada məhdudiyyətlərin vaxtında aradan qaldırılmaması halları da müşahidə olunur.
“Bu zaman məsuliyyət birbaşa icra məmurunun üzərinə düşür. Çünki qanunvericiliyə əsasən, borc öhdəliyi tam yerinə yetirildikdə tətbiq edilmiş məhdudiyyət dərhal ləğv olunmalıdır”.
Mövzu hüquqi baxımdan aydın çərçivəyə malik olsa da, ekspertin fikrincə, tətbiqetmə mərhələsində ciddi problemlər qalmaqdadır. Bu isə vətəndaşların hüquqlarının pozulması riskini artırır və məsələni daha da aktuallaşdırır.
