Azərbaycanda Atom Elektrik Stansiyasının (AES) inşası ilə bağlı müzakirələrin mərkəzində dayanan ən mühüm məqam, bu layihənin taleyinin birbaşa xalqın seçiminə, yəni referenduma çıxarılması zərurətidir. Energetika nazirliyinin ölkədə nüvə enerjisindən istifadə niyyətini açıqlamasından sonra yaranan fikir ayrılıqları göstərir ki, məsələ sadəcə texniki və ya iqtisadi deyil, həm də fundamental təhlükəsizlik və milli gələcək seçimidir.
80-ci illərdə Nəvahi yaxınlığında inşasına başlanılan, lakin Çernobıl faciəsinin doğurduğu qorxu və ehtiyat səbəbindən dondurulan bu layihənin yenidən dirçəldilməsi cəmiyyətdə təbii bir həssaslıq yaradır. Ekspertlər nüvə enerjisinin iqtisadi səmərəliliyini, az məsrəflə yüksək enerji hasilatını və uzunmüddətli istismar müddətini əsas gətirsələr də, qarşı tərəf mümkün qəza risklərinin Azərbaycan kimi kiçik əraziyə malik ölkə üçün bərpaolunmaz fəsadlar verəcəyini vurğulayır. Ədalət, Hüquq, Demokratiya (ƏHD) Partiyasının sədri, deputat Qüdrət Həsənquliyevin qeyd etdiyi kimi, belə bir strateji qərarın verilməsində ictimai rəyin öyrənilməsi və ümumxalq səsverməsinin keçirilməsi ən doğru yoldur. Çünki AES tikintisi yalnız bugünkü enerji tələbatını deyil, həm də gələcək nəsillərin yaşayış mühitini birbaşa təsir altına alan bir addımdır. Alternativ və bərpaolunan enerji mənbələri — günəş və külək potensialı bu qədər yüksək olan bir ölkədə nüvə enerjisinə keçidin nə dərəcədə qaçılmaz olduğu sualına məhz vətəndaşlar cavab verməlidir.
Məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan siyasi şərhçi Əli Zamanoğlunun sözlərinə görə, referendumun keçirilməsi Azərbaycan dövlətinin öz vətəndaşının təhlükəsizliyinə verdiyi dəyərin ən bariz göstəricisi olar: “AES kimi yüksək riskli və strateji obyektlərin inşası ilə bağlı qərarların qapalı qapılar arxasında deyil, ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilməsi beynəlxalq demokratik standartlara tam uyğundur. Bu, həm də cəmiyyətdəki mümkün qorxuları aradan qaldırmaq və məsuliyyəti xalqla bölüşmək üçün ən effektiv mexanizmdir”.
Şərhçi qeyd edib ki, referendum prosesi həm də əhalinin bu sahədə maariflənməsinə xidmət edə bilər: “Əgər səsvermə öncəsi geniş ictimai müzakirələr təşkil olunarsa, həm tərəfdarlar, həm də əleyhdarlar öz arqumentlərini elmi əsaslarla təqdim edər və xalq nəyə səs verdiyini dərk edər. Biz Ermənistandakı Metsamor AES-in bağlanması üçün beynəlxalq kampaniyalar apardığımız bir dövrdə, öz daxilimizdə analoji addımı atarkən xalqın mütləq razılığını almalıyıq”.
O, qeyd edib ki, nüvə enerjisi sahəsində referendum təcrübəsi bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə uğurla sınaqdan keçirilib: “Avropa ölkələrində, məsələn, İtaliyada və İsveçrədə xalq nüvə enerjisindən imtina və ya istifadə ilə bağlı bir neçə dəfə səsverməyə gedib. Azərbaycanın da bu yolu seçməsi layihəyə həm hüquqi, həm də mənəvi baxımdan legitimlik qazandıracaq, dövlət-vətəndaş həmrəyliyini bir daha nümayiş etdirəcəkdir”.
